آمپول خار پاشنه یک تزریق کورتیکواستروئید (کورتون) در پردهی ضخیم کف پا، یعنی فاشیای کف پاست. هدفش بیشتر آرامکردن التهاب همین پرده است تا خودِ «خار». مجلهی American Family Physician (AAFP) مینویسد این تزریق در بهترین حالت تسکین کوتاهمدت میدهد و عارضههای شناختهشدهاش پارگی فاشیا و آبشدن بالشتک چربی پاشنه است.
اگر آمپول را به شما پیشنهاد دادهاند و نگران شدهاید، یا زدهاید و حالا پاشنهتان درد میکند، در ادامه میخوانید چه چیزی دربارهی این تزریق روشن است و چه چیزی هنوز نه.
آمپول خار پاشنه چیست و چه دارویی تزریق میشود؟
داروی تزریقی یک کورتیکواستروئید است. کلینیک کلیولند مینویسد پزشک ممکن است یک کورتیکواستروئید (مثل prednisone) را داخل فاشیای کف پا تزریق کند. OrthoInfo هم توضیح میدهد کورتون یک داروی ضدالتهاب قوی است که برای کمکردن التهاب و درد به فاشیای کف پا تزریق میشود.
در کارآزماییای که AAFP مرور کرده، داروی تزریقی dexamethasone بوده است. انتخاب دارو و دوزش با پزشک است و به معاینهی خودتان بستگی دارد.

اگر هنوز مطمئن نیستید دردتان از فاشیاست یا نه، نشانههایش را در علائم خار پاشنه: از کجا بفهمیم خار پاشنه داریم؟ بخوانید.
آمپول خار پاشنه کِی توصیه میشود و کِی نه؟
معمولاً بعد از ماهها درمان بدون جراحی که جواب نداده. OrthoInfo مینویسد اگر بعد از چند ماه درمان غیرجراحی هنوز علائم دارید، پزشک ممکن است این روشها را پیشنهاد کند. یعنی تزریق قدم اول نیست.
همان منبع هشدار هم میدهد: پزشک ممکن است این درمان را محدود کند یا اصلاً انجام ندهد، چون تزریق استروئید میتواند فاشیای کف پا را ضعیف کند و به پارگی برسد. پارگی میتواند به صافی کف پا و درد مزمن منجر شود.
خبر خوب این است که بیشتر دردهای پاشنه بدون تزریق هم بهتر میشوند. OrthoInfo میگوید بیش از ۹۰٪ بیماران ظرف ۱۰ ماه از شروع درمانهای ساده بهتر میشوند. AAFP عدد حدود ۸۰٪ را در ۱۲ ماه با درمان غیرجراحی آورده است.
عوارض آمپول خار پاشنه: پارگی فاشیا و آبشدن بالشتک چربی پاشنه
دو عارضهی اصلی در منابع، پارگی فاشیای کف پا و آتروفی (آبشدن) بالشتک چربی پاشنه است. AAFP مینویسد عوارض احتمالی تزریق کورتیکواستروئید شامل پارگی فاشیا و آتروفی بالشتک چربی است.
عدد مهم این است: پارگی در حدود ۲٫۴٪ بیمارانی رخ میدهد که تزریقهای مکرر گرفتهاند. این عدد برای تزریق مکرر است، نه یک تزریق تنها. AAFP همچنین میگوید تزریق در سمت پاشنهای (کالکانئال) فاشیا احتمالاً کمتر به آبشدن بالشتک چربی میانجامد.
برای تعداد مجاز تزریق در سال و فاصلهی دو تزریق، منبع معتبری عدد اختصاصیِ کف پا نمیدهد؛ این تصمیم با پزشکی است که پای شما را معاینه کرده و سابقهی تزریقهای قبلیتان را میداند.
آمپول خار پاشنه درد دارد؟ درد بعد از تزریق تا کِی میماند؟
برای شدت درد خودِ تزریق و اینکه درد بعدش چند روز میماند، منبع معتبری عدد اختصاصیِ کف پا نمیدهد. تجربهی هر بیمار فرق میکند و بهترین راه، پرسیدن از پزشکی است که تزریق را انجام میدهد.

چیزی که منابع دربارهی اثر تزریق گفتهاند این است. در یک کارآزمایی که AAFP مرور کرده، ۸۳ بیمار با درد فاشیای کف پا تزریق سونوگرافیمحور سرم نمکی یا دگزامتازون گرفتند. گروه دگزامتازون در هفتهی چهارم تسکین درد بهتری داشت (NNT = 3) و در ماه سوم تورم فاشیایش کمتر بود. طول دقیق اثر را باز هم منبعی عدد نداده است.
اگر بعد از تزریق دردتان شدیدتر شد، با پزشکی که تزریق کرده تماس بگیرید. بهویژه اگر تزریق چند بار تکرار شده، پارگی فاشیا را باید در نظر گرفت.
مراقبتهای بعد از تزریق خار پاشنه
آنچه در ادامه میآید توصیههای عمومی فاشیای کف پاست و نه دستورالعمل مخصوص بعد از تزریق؛ اگر پزشکتان دستور دیگری داد، همان مقدم است.
- استراحت از فعالیت سنگین. کلینیک کلیولند مینویسد دستکم یک هفته از ورزش و فعالیتهایی که روی پا فشار میآورند پرهیز کنید.
- یخ. کلیولند توصیه میکند پا را ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، دو بار در روز یخ بگذارید. NHS کیسهی یخ (یا کیسهی نخود منجمد) را داخل حوله تا ۲۰ دقیقه، هر ۲ تا ۳ ساعت روی ناحیهی دردناک میگذارد.
- بالا نگهداشتن پا. NHS میگوید هر وقت میتوانید استراحت کنید و پایتان را روی چهارپایه بالا بگیرید.
قبل از آمپول خار پاشنه این را بپرسید: با سونوگرافی یا با لمس؟
بپرسید: «تزریق با راهنمای سونوگرافی انجام میشود یا با لمس؟» AAFP مینویسد فراتحلیل سال ۲۰۱۴ نشان داد تزریق سونوگرافیمحور هم در کمکردن درد و هم در کاهش ضخامت فاشیای کف پا از تزریق با لمس بهتر است.
تزریق پلاسما (PRP) بهجای کورتون چطور است؟
پلاسما (PRP) از خون خودتان تهیه میشود. طبق OrthoInfo، ابتدا از بیمار خون گرفته میشود، بعد پلاکتها با چرخاندن خون در دستگاه سانتریفیوژ جدا و غلیظ میشوند و به فاشیا تزریق میشوند تا بهبود را تقویت کنند.
OrthoInfo میگوید PRP خطر پارگی فاشیا را که کورتون دارد ندارد، ولی گران است و برای تعیین اثربخشیاش پژوهش بیشتری لازم است. دربارهی ادعاهای رسانهای هم مینویسد این درمان میتواند امیدبخش باشد، ولی مطالعههای کافی برای پشتیبانی از آن ادعاها وجود ندارد.
در مرور AAFP، تحلیل زیرگروهی نشان داد تزریق PRP بهترین نتیجهی فوری را داشته، اما شاکویو در سه ماه بیشترین احتمال موفقیت را نشان داد.
همان مقاله بلافاصله تعدیل میکند: یک فراتحلیل تازه روی ۳۹ کارآزمایی، فایدهی PRP را در مقایسه با مداخلههای شاهد «کم یا هیچ» دانسته، آن هم بر پایهی شواهدی با کیفیت بسیار پایین. در مطالعهی دیگری PRP و تزریق خون کامل تفاوت معناداری نداشتند و هر دو در سه ماه حدود ۸۰٪ موفق بودند. طبق OrthoInfo ممکن است درد محل تزریق بیشتر شود، ولی عفونت، آسیب بافتی و آسیب عصبی ظاهراً با تزریق کورتون فرقی ندارد.
اگر تزریق برای شما مناسب نیست، چه گزینههایی هست؟
آمپول تنها راه نیست. AAFP میگوید شاکویو (ESWT) در سه ماه بیشترین احتمال موفقیت را داشته و کشش فاشیای کف پا برای کمکردن درد پاشنه مؤثر است. جدول زیر گزینهها را کنار هم میگذارد.

| گزینه | منابع چه میگویند |
|---|---|
| تزریق کورتون | AAFP: در بهترین حالت تسکین کوتاهمدت؛ پارگی فاشیا و آبشدن بالشتک چربی از عوارض احتمالی است. |
| تزریق پلاسما (PRP) | OrthoInfo: خطر پارگی مثل کورتون را ندارد، اما گران است و برای اثربخشی پژوهش بیشتری لازم است. AAFP: فراتحلیل ۳۹ کارآزمایی فایدهی «کم یا هیچ» نسبت به شاهد نشان داد، با شواهد بسیار کمکیفیت. |
| شاکویو (ESWT) | AAFP: بیشترین احتمال موفقیت در سه ماه. |
| کشش فاشیا | AAFP: مؤثر است؛ در یک مطالعه درد پاشنه در گروه کشش فاشیا در هشت هفته ۵۲٪ بهتر شد، در برابر ۲۲٪ در گروه کشش تاندون آشیل. |
| جراحی | OrthoInfo: معمولاً برای کسانی کنار گذاشته میشود که بعد از ۱۲ ماه درمان غیرجراحی جدی بهتر نشدهاند. |
دربارهی شاکویو صفحهی شاکویو تراپی را ببینید. برای درمان با امواج صوتی هم درمان التهاب فاشیای کف پا با اولتراسوند تراپی را بخوانید. اگر همهی روشهای غیرجراحی بینتیجه ماند، عمل خار پاشنه با لیزر یا جراحی توضیح داده شده است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
کلینیک کلیولند میگوید اگر بیش از یک هفته درد پاشنه یا پا دارید، به پزشک مراجعه کنید. اگر قبلاً تزریق کردهاید، این موارد هم دلیل معاینه است:
- دردتان بعد از تزریق بدتر شده است.
- کف پایتان صافتر شده یا درد مزمن شده است؛ OrthoInfo این دو را از پیامدهای پارگی فاشیا میداند.
- درد پاشنهتان ماهها ادامه دارد و نمیدانید تزریق برای شما مناسب است یا نه.
اگر میخواهید معاینه شوید تا روشن شود اصلاً کاندید تزریق هستید یا گزینهی دیگری برایتان بهتر است، میتوانید به کلینیک تخصصی مچ پا و پا در شمال تهران مراجعه کنید.
سوالات متداول درباره آمپول خار پاشنه
آمپول خار پاشنه خطرناک است؟
عوارض دارد. AAFP پارگی فاشیا و آبشدن بالشتک چربی را از عوارض احتمالی میداند. پارگی در حدود ۲٫۴٪ بیمارانی گزارش شده که تزریقهای مکرر داشتهاند.
آمپول خار پاشنه چقدر اثر میکند؟
AAFP مینویسد در بهترین حالت تسکین کوتاهمدت میدهد. مدت دقیق اثر را منبع معتبری برای کف پا با عدد مشخص نکرده است.
در سال چند بار میشود آمپول خار پاشنه زد؟
منبع معتبری برای کف پا سقف سالانه یا فاصلهی بین تزریقها را عدد نداده است. عدد ۲٫۴٪ پارگی فقط به تزریقهای مکرر مربوط است. تعداد مجاز را پزشک با معاینهی شما تعیین میکند.
بعد از آمپول خار پاشنه چه کارهایی نکنم؟
پروتکل اختصاصی بعد از تزریق در منابع نیامده. توصیهی عمومی کلیولند برای فاشیای کف پا پرهیز از ورزش و فعالیتهای فشارآور دستکم یک هفته است. دستور پزشکِ تزریقکننده بر این مقدم است.
آمپول بهتر است یا پلاسما؟
هیچکدام از دو روش برندهی قطعی نیست و انتخاب به شرایط خودتان بستگی دارد. تفاوت اصلی این است که PRP خطر پارگی فاشیا را که کورتون دارد ندارد، ولی گرانتر است و شواهدش کامل نیست. این را با پزشکتان بسنجید.
اگر آمپول نزنم، خار پاشنه خودش خوب میشود؟
در بیشتر موارد بله. OrthoInfo میگوید بیش از ۹۰٪ بیماران ظرف ۱۰ ماه از شروع درمانهای ساده بهتر میشوند.
برای معاینهی پاشنه و تصمیمگیری دربارهی تزریق یا گزینههای دیگر میتوانید با کلینیک بهین تماس بگیرید: ۰۲۱-۹۱۳۰۱۷۸۹
منابع معتبر: