دفورمیتی هاگلند یک برجستگی استخوانی در پشت پاشنه است که با فشار مداوم روی تاندون آشیل و بورس اطراف آن، درد شدید و ناتوان کننده ایجاد میکند. وقتی درمانهای غیرجراحی مثل تغییر کفش، فیزیوتراپی و دارو پاسخ نمیدهند — یا زمانی که آسیب تاندون آشیل همزمان وجود دارد — جراحی باز (Open Surgery) قابلاعتمادترین و مؤثرترین راهحل است.
در این مقاله، جراحی باز هاگلند را از همهی جوانب بررسی میکنیم: چه کسانی به آن نیاز دارند، عمل چگونه انجام میشود، مراقبتهای بعد از جراحی چیست و چه تفاوتی با روش کمتهاجمی دارد.
چرا بعضی بیماران به جراحی باز نیاز دارند؟
در موارد خفیفتر هاگلند، جراحی کمتهاجمی با برشهای کوچک انجام میشود. اما جراحی باز زمانی ضرورت پیدا میکند که:
جراح ارتوپد بر اساس نتایج MRI، رادیوگرافی و معاینه بالینی تصمیم میگیرد که جراحی باز لازم است یا روش کمتهاجمی کافیست. هیچگاه خودتان بین دو روش انتخاب نکنید.
آمادگی قبل از جراحی باز هاگلند
موفقیت جراحی فقط به مهارت جراح بستگی ندارد؛ آمادگی بیمار هم نقش مهمی دارد. مراحل آمادهسازی شامل موارد زیر است:
ارزیابی پیش از عمل: آزمایش خون، بررسی قند خون و فشار خون و در صورت لزوم مشاوره قلب. بیمارانی که داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنند باید با هماهنگی پزشک آنها را قطع کنند.
تصویربرداری اختصاصی: رادیوگرافی نمای جانبی پاشنه (برای اندازهگیری دقیق برجستگی) و MRI (برای بررسی وضعیت تاندون آشیل و بورس) حتماً قبل از عمل انجام میشود.
آمادهسازی خانه: از آنجا که بعد از جراحی باز نیاز به استراحت و محدودیت وزنگذاری دارید، عصا یا واکر، بوت محافظ و یک بالشت بلند برای بالا نگهداشتن پا از قبل آماده کنید.
مراحل جراحی باز هاگلند
جراحی باز با برش بزرگتر و دید مستقیم جراح انجام میشود و امکان ترمیم کامل تاندون آشیل را فراهم میکند. مراحل عمل به ترتیب:
بیحسی و پوزیشن بیمار
عمل با بیحسی نخاعی یا بلوک عصبی مچ پا انجام میشود. بیمار به شکم (prone) روی تخت جراحی قرار میگیرد تا پشت پاشنه کاملاً در دسترس جراح باشد.
برش جراحی
یک برش عمودی ۵ تا ۸ سانتیمتری در خط وسط پشت پاشنه یا کمی به یک سمت (معمولاً سمت خارجی) ایجاد میشود. برش در خط وسط مستقیماً روی تاندون است و دسترسی بهتری به هر دو طرف استخوان میدهد.
جدا کردن تاندون آشیل
در بسیاری از موارد جراحی باز، بخشی از تاندون آشیل (معمولاً ۳۰ تا ۵۰ درصد عرض آن) باید از استخوان پاشنه جدا شود تا جراح بتواند به برجستگی هاگلند دسترسی پیدا کند. این مرحلهایست که جراحی باز را از روش کمتهاجمی متمایز میکند. پیشنهاد مطالعه: تاندونیت آشیل در ورزشکاران
تراش برجستگی استخوانی
جراح با اُستئوتوم (قلم استخوان) یا فرز استخوانی، کل برآمدگی هاگلند را تا سطح طبیعی استخوان پاشنه تراش میدهد. لبههای استخوان صاف میشود تا هیچ نقطه تیز یا زبری باقی نماند.
ترمیم تاندون آشیل
بخش جداشدهی تاندون با بخیههای مستحکم (معمولاً با آنکر استخوانی) دوباره به پاشنه متصل میشود. اگر تاندون دچار دژنراسیون یا کلسیفیکاسیون بود، بافت بیمار برداشته شده و تاندون سالم ترمیم میگردد.
برداشتن بورس و بستن زخم
بورس ملتهب (رتروکالکانئال) برداشته میشود. زخم لایهبهلایه بسته شده و درِن گذاشته میشود. کل عمل معمولاً ۶۰ تا ۹۰ دقیقه طول میکشد.
آیا MRI شما آسیب تاندون آشیل همراه با هاگلند نشان داده؟ برای مشاوره تخصصی وقت بگیرید.
مراقبتهای بعد از جراحی باز هاگلند
- بوت ایرکست را بهصورت مداوم (حتی هنگام خواب) بپوشید تا از حرکات ناخواستهی مچ پا جلوگیری شود.
- در هفتههای اول پس از عمل، از تحمل وزن روی پای جراحیشده خودداری کنید و با کمک عصا یا واکر حرکت کنید.
- پا را هنگام استراحت بالاتر از سطح قلب نگه دارید تا تورم کاهش یابد.
- از کمپرس یخ (با فاصله از محل بخیه) برای کنترل درد و تورم استفاده کنید.
- پانسمان زخم را طبق دستور پزشک تعویض کنید و از خیسشدن محل جراحی اجتناب کنید.
- ایرکست قابل بازشدن است؛ برای بررسی زخم و تعویض پانسمان میتوانید آن را باز کنید و دوباره ببندید.
- داروهای ضددرد و ضدالتهاب تجویزشده را طبق برنامه مصرف کنید.
- پس از چند هفته و با تأیید پزشک، بهتدریج تحمل وزن جزئی و تمرینات فیزیوتراپی را آغاز کنید.
عوارض احتمالی جراحی باز
جراحی باز هاگلند عمل نسبتاً ایمنی است، اما به دلیل برش بزرگتر و دستکاری تاندون، عوارض احتمالی آن اندکی بیشتر از روش کمتهاجمی است:
مزایای جراحی باز
عوارض احتمالی
ریسک مشکلات زخم در بیمارانی که سیگار میکشند، دیابت دارند یا اختلال گردش خون دارند بالاتر است. ترک سیگار حداقل ۴ هفته قبل از جراحی توصیه اکید میشود.
تفاوت جراحی باز با جراحی کمتهاجمی هاگلند
هر دو روش هدف یکسانی دارند: برداشتن برجستگی استخوانی و رفع درد. اما تفاوتهای مهمی در نحوهی اجرا و بهبودی وجود دارد:
| ویژگی | جراحی باز | جراحی کمتهاجمی |
|---|---|---|
| طول برش | ۵ تا ۸ سانتیمتر | ۱ تا ۲ سانتیمتر |
| دسترسی به تاندون | کامل — امکان ترمیم و بازسازی | محدود — فقط بررسی |
| مناسب برای | موارد شدید + آسیب تاندون | موارد خفیف تا متوسط |
| وزنگذاری بعد از عمل | بعد از ۴ تا ۶ هفته | بعد از ۲ تا ۳ هفته |
| بازگشت به ورزش | ۴ تا ۶ ماه | ۲ تا ۳ ماه |
| میزان عود | کمتر از ۵٪ | ۵ تا ۱۰٪ |
| ریسک مشکل زخم | بیشتر | کمتر |
انتخاب بین جراحی باز و کمتهاجمی وظیفهی جراح ارتوپد است و بستگی به اندازه برجستگی، وضعیت تاندون آشیل و سابقه پزشکی بیمار دارد.
نقش فیزیوتراپی در بهبودی بعد از جراحی باز
فیزیوتراپی ساختاریافته بعد از جراحی باز هاگلند یک ضرورت است، نه یک توصیه. بدون فیزیوتراپی، ریسک چسبندگی تاندون، سفتی مچ پا و ضعف عضلات ساق بالا میرود.
فاز اول (هفته ۳ تا ۶): تمرینات دامنه حرکتی غیرفعال مچ پا (پزشک یا فیزیوتراپیست مچ پا را حرکت میدهد). هدف: جلوگیری از سفتی مفصل.
فاز دوم (هفته ۶ تا ۱۲): تمرینات دامنه حرکتی فعال + تقویت ایزومتریک (فشار بدون حرکت) عضلات ساق. شروع راه رفتن تدریجی بدون بوت.
فاز سوم (ماه ۳ تا ۶): تمرینات اکسنتریک تاندون آشیل (استاندارد طلایی تقویت)، تمرین تعادل و پروپریوسپشن، و بازگشت مرحلهای به ورزش.
چه کفشی بعد از جراحی بپوشم؟
انتخاب کفش مناسب بعد از بهبود، نقش کلیدی در جلوگیری از عود هاگلند دارد. توصیههای پزشکان کلینیک بهین:
برای بررسی نیاز به جراحی باز و دریافت برنامه درمانی اختصاصی، همین الان مشاوره بگیرید.
جمعبندی:
جراحی باز هاگلند زمانی انتخاب میشود که برجستگی استخوانی بزرگ باشد یا تاندون آشیل به ترمیم نیاز داشته باشد. این روش با وجود دوره بهبودی طولانیتر، نتایج پایدار و میزان عود بسیار پایینی دارد. کلید موفقیت: انتخاب جراح متخصص پا و مچ پا، رعایت دقیق محدودیتهای بعد از عمل و انجام کامل برنامه فیزیوتراپی.
سوالات متداول
۱. آیا بعد از جراحی باز هاگلند نیاز به گچ دارم؟
خیر، گچ گرفته نمیشود. به شما کفش مخصوصی به نام ایرکست داده میشود.
۲. آیا جراحی باز هاگلند دردناک است؟
خود عمل زیر بیحسی انجام میشود و بیمار دردی حس نمیکند. درد بعد از عمل با مسکنهای تجویزی کنترل میشود و معمولاً بعد از هفته اول بهشدت کاهش مییابد.
۳. کِی میتوانم رانندگی کنم؟
اگر پای چپ عمل شده و ماشین دندهاتوماتیک دارید، معمولاً بعد از ۳ تا ۴ هفته. اگر پای راست عمل شده، حداقل ۶ تا ۸ هفته صبر کنید تا وزنگذاری کامل و کنترل پدال ترمز ممکن شود.
۴. آیا جای زخم جراحی باز مشخص میماند؟
جای زخم در ماههای اول صورتی و برجسته است، اما طی ۶ تا ۱۲ ماه کمرنگ و باریک میشود. محافظت از زخم در برابر آفتاب در ۶ ماه اول از تیرهشدن جای بخیه جلوگیری میکند.
۵. اگر هاگلند عود کند، دوباره قابلعمل است؟
عود بعد از جراحی باز بسیار نادر است (کمتر از ۵٪). در صورت عود، جراحی مجدد (revision) امکانپذیر است اما پیچیدگی بیشتری دارد. رعایت توصیههای کفش و ادامه تمرینات کششی، مؤثرترین راه پیشگیری از عود است.
