زانو بزرگترین و پیچیدهترین مفصل بدن انسان است که نقش حیاتی در حرکات روزمره و فعالیتهای ورزشی دارد. دو آسیب شایع زانو که اغلب همزمان رخ میدهند عبارتند از پارگی رباط صلیبی قدامی (ACL) و پارگی مینیسک.
رباط صلیبی قدامی (ACL): یکی از رباطهای اصلی زانو است که استخوان ران را به استخوان درشتنی متصل میکند و پایداری زانو را در حرکات چرخشی و تغییر جهت فراهم میکند.
مینیسک: دو قطعه غضروف C شکل که مانند ضربهگیر بین استخوان ران و درشتنی قرار دارند و وزن بدن را توزیع میکنند.
پارگی مینیسک یکی از شایعترین آسیبهای زانو است. هر فعالیتی که باعث چرخش یا پیچش شدید زانو شود، بهویژه هنگامی که تمام وزن بدن روی آن باشد، میتواند منجر به پارگی مینیسک شود. پارگی مینیسک باعث درد، تورم و سفتی میشود. همچنین ممکن است احساس قفل شدن زانو و مشکل در صاف کردن کامل آن داشته باشید.
به نقل از: Mayo Clinic – Torn Meniscus (nofollow)
پارگی رباط صلیبی قدامی شایعترین آسیب رباطهای زانو است. آسیبهای ورزشی معمولاً باعث پارگی ACL میشوند. اگر رباط صلیبی خود را پاره کنید، احتمالاً به جراحی برای ترمیم آن نیاز خواهید داشت. اکثر افرادی که ACL خود را پاره میکنند، بهبودی کامل پیدا کرده و بدون عوارض طولانیمدت به ورزش بازمیگردند. زمان بهبودی معمولاً ۶ تا ۹ ماه است.
به نقل از: Cleveland Clinic – ACL Tear (nofollow)
علائم پارگی رباط صلیبی قدامی (ACL)
هنگام پارگی رباط صلیبی، علائم زیر بلافاصله یا ظرف چند ساعت ظاهر میشوند:
علامت | توضیحات |
صدای پاپ (Pop) | شنیدن یا احساس صدای ترق یا پاپ در لحظه آسیب – علامت شاخص ACL |
تورم سریع | تورم شدید ظرف ۱ تا ۲ ساعت اول – ناشی از خونریزی داخل مفصل |
درد شدید | درد فوری و شدید که تحمل وزن را دشوار میکند |
بیثباتی زانو | احساس خالی شدن یا در رفتن زانو هنگام ایستادن یا چرخش |
کاهش دامنه حرکت | ناتوانی در خم یا صاف کردن کامل زانو |
ناتوانی در تحمل وزن | دشواری در ایستادن یا راه رفتن روی پای آسیبدیده |
علائم پارگی مینیسک زانو
علائم پارگی مینیسک ممکن است بلافاصله یا ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از آسیب ظاهر شوند:
علامت | توضیحات |
صدای پاپ | ممکن است صدایی در لحظه آسیب شنیده شود |
درد موضعی | درد در خط مفصلی داخلی یا خارجی زانو |
تورم تدریجی | تورم معمولاً ظرف ۲ تا ۳ روز ایجاد میشود |
قفل شدن زانو | احساس گیر کردن یا قفل شدن زانو – علامت شاخص مینیسک |
احساس کلیک | صدای کلیک یا تق هنگام حرکت زانو |
سفتی مفصل | محدودیت در خم یا صاف کردن کامل زانو |
احساس سنگریزه | حس وجود جسم خارجی داخل زانو |
مقایسه علائم پارگی رباط صلیبی و مینیسک زانو
تفاوتهای کلیدی بین این دو آسیب:
ویژگی | پارگی رباط صلیبی (ACL) | پارگی مینیسک |
صدای آسیب | پاپ واضح و بلند | پاپ خفیف یا بدون صدا |
زمان تورم | فوری (۱-۲ ساعت) | تدریجی (۲-۳ روز) |
نوع بیثباتی | خالی شدن و در رفتن زانو | قفل شدن و گیر کردن |
درد | شدید و فوری | موضعی در خط مفصلی |
راه رفتن | بسیار دشوار | معمولاً امکانپذیر |
علامت شاخص | بیثباتی در چرخش | قفل شدن مکانیکی |
همزمانی | ۴۰٪ موارد با پارگی مینیسک همراه | اغلب با ACL همراه |
⚠️ توجه مهم: حدود ۴۰ درصد از افرادی که دچار پارگی رباط صلیبی میشوند، همزمان پارگی مینیسک نیز دارند. این آسیب ترکیبی نیاز به بررسی دقیقتر و درمان جامعتر دارد.
علل و عوامل خطر آسیبهای زانو
مکانیسم آسیب
- چرخش ناگهانی: تغییر جهت سریع هنگام دویدن یا پیچیدن روی پا
- فرود نامناسب: فرود اشتباه پس از پرش با زانوی صاف
- توقف ناگهانی: ایست سریع هنگام دویدن با سرعت بالا
- ضربه مستقیم: برخورد شدید به زانو در تصادف یا تکل ورزشی
- اسکوات عمیق: بلند شدن سریع از حالت زانو زده
ورزشهای پرخطر
- فوتبال و فوتسال
- بسکتبال و والیبال
- اسکی و اسنوبورد
- ژیمناستیک
- تنیس و اسکواش
عوامل خطر
- جنسیت: زنان ۲ تا ۸ برابر بیشتر در معرض پارگی ACL هستند
- سن: سنین ۱۵ تا ۴۵ سال بیشترین شیوع را دارند
- ضعف عضلانی: ضعف عضلات ران و همسترینگ
- آمادگی بدنی: عدم گرم کردن مناسب قبل از ورزش
- سابقه آسیب: آسیب قبلی زانو خطر را افزایش میدهد
روشهای تشخیص پارگی رباط صلیبی و مینیسک
روش تشخیص | توضیحات | کاربرد |
معاینه بالینی | تستهای لاکمن، کشوی قدامی، مکموری | اولین قدم تشخیص توسط پزشک |
MRI | استاندارد طلایی تصویربرداری | دقت ۹۵٪ در تشخیص پارگی ACL و مینیسک |
رادیوگرافی | عکس ساده زانو | رد شکستگی استخوان |
آرتروسکوپی | جراحی تشخیصی-درمانی | مشاهده مستقیم و درمان همزمان |
درجهبندی شدت آسیب رباط صلیبی
درجه | نوع آسیب | درمان |
درجه ۱ | کشیدگی خفیف – رباط آسیب دیده اما سالم | استراحت و فیزیوتراپی |
درجه ۲ | پارگی جزئی – رباط شل شده | زانوبند و توانبخشی |
درجه ۳ | پارگی کامل – رباط کاملاً پاره | جراحی بازسازی ACL |
روشهای درمان پارگی رباط صلیبی و مینیسک
درمان فوری (پروتکل RICE)
- R – Rest (استراحت): عدم تحمل وزن روی پای آسیبدیده
- I – Ice (یخ): استفاده از یخ ۲۰ دقیقه هر ۲ ساعت
- C – Compression (فشار): باندپیچی با باند الاستیک
- E – Elevation (بالا نگه داشتن): قرار دادن پا بالاتر از سطح قلب
درمان غیرجراحی
- فیزیوتراپی: تقویت عضلات اطراف زانو و بازیابی دامنه حرکت
- زانوبند طبی: محدود کردن حرکت و محافظت از زانو
- داروهای ضدالتهاب: کاهش درد و تورم
- تزریق PRP: تزریق پلاسمای غنی از پلاکت برای تسریع بهبودی
درمان جراحی
نوع جراحی | توضیحات | زمان بهبودی |
بازسازی ACL | جایگزینی رباط با پیوند تاندون | ۶ تا ۹ ماه |
ترمیم مینیسک | بخیه زدن پارگی مینیسک | ۴ تا ۶ ماه |
برداشت مینیسک | برداشتن بخش آسیبدیده | ۴ تا ۶ هفته |
جراحی ترکیبی | بازسازی ACL + ترمیم مینیسک | ۹ تا ۱۲ ماه |
چه زمانی باید به متخصص ارتوپد مراجعه کنیم؟
در موارد زیر فوراً به کلینیک بهین مراجعه کنید:
- شنیدن صدای پاپ در لحظه آسیب
- تورم سریع و شدید زانو
- ناتوانی در تحمل وزن روی پا
- احساس بیثباتی یا خالی شدن زانو
- قفل شدن زانو و ناتوانی در صاف کردن آن
- درد مداوم که بعد از چند روز بهتر نمیشود
- سابقه آسیب قبلی زانو