چگونه بفهمیم مچ پا پیچ خورده یا شکسته است؟
مچ پایتان درد میکند، متورم شده و راه رفتن سخت است. اولین سوالی که به ذهنتان میرسد این است: آیا فقط پیچ خورده یا شکسته؟ این سوال ساده به نظر میرسد، اما پاسخ دادن به آن بدون کمک پزشک همیشه آسان نیست. تفاوت پیچ خوردگی و شکستگی مچ پا موضوعی است که بسیاری از افراد بعد از آسیب با آن روبرو میشوند. درست است که هر دو آسیب میتوانند درد و تورم ایجاد کنند، اما ماهیتشان متفاوت است و روش درمانشان هم فرق میکند.
در این مقاله، به زبان ساده توضیح میدهیم که هر کدام از این آسیبها چیست، چه علائمی دارند و چطور میتوانید تشخیص اولیه بدهید. البته تشخیص قطعی همیشه نیاز به معاینه پزشک و تصویربرداری دارد.
پیچ خوردگی مچ پا چیست؟
پیچ خوردگی زمانی اتفاق میافتد که مچ پا بیش از حد طبیعی بچرخد و رباطهای اطراف مفصل کشیده یا پاره شوند. رباطها بافتهای محکمی هستند که استخوانها را به هم متصل میکنند و ثبات مفصل را تأمین میکنند. در پیچ خوردگی، استخوانها سالم میمانند و فقط بافت نرم آسیب میبیند. البته این یعنی پیچ خوردگی همیشه خفیف است. پارگی کامل رباط میتواند به اندازه شکستگی جدی باشد و نیاز به درمان تخصصی داشته باشد.
عکس پیچ خوردگی مچ پا
شکستگی مچ پا چیست؟
شکستگی به معنای آسیب به خود استخوان است. در ناحیه مچ پا، شکستگی معمولاً در قوزک داخلی یا خارجی (انتهای استخوانهای درشتنی و نازکنی) اتفاق میافتد. شکستگیها میتوانند از یک ترک کوچک تا شکستگی کامل با جابجایی استخوان متفاوت باشند. برخی شکستگیها به اصطلاح «استرسی» هستند و به مرور زمان ایجاد میشوند، در حالی که برخی دیگر ناشی از یک ضربه ناگهانی هستند.
عکس شکستگی مچ پا
مقایسه علائم پیچ خوردگی و شکستگی
جدول زیر به شما کمک میکند تفاوتهای اصلی را بهتر درک کنید:
| ویژگی | پیچ خوردگی | شکستگی |
|---|---|---|
| بافت اسیبدیده | (رباط) بافت نرم | استخوان |
| محل درد | بیشتر در بافت نرم اطراف | دقیقا روی استخوان |
| تغییر شکل | معمولا ندارد | ممکن است داشته باشد |
| راه رفتن | معمولا با درد امکانپذیر | اغلب غیرممکن یا بسیار دردناک |
| صدا در لحظه اسیب | صدای ترق یا تق | صدای ترق یا شکستن |
| تشخیص قطعی | معاینه بالینی + گاهی MRI | رادیوگرافی (عکس ساده) |
علائم شکستگی مچ پا
اگر این علائم را دارید، احتمال شکستگی بیشتر است و باید حتماً به پزشک مراجعه کنید:
- درد شدید دقیقاً روی استخوان قوزک (نه بافت نرم اطراف)
- ناتوانی کامل در برداشتن حتی چهار قدم
- تغییر شکل واضح در مچ پا یا زاویه غیرطبیعی
- تورم بسیار سریع و شدید در دقایق اول
- بیحسی یا گزگز در انگشتان پا
- کبودی گسترده که به سرعت پخش میشود
قانون اوتاوا: معیار پزشکی برای تصمیمگیری
پزشکان از معیاری به نام «قانون مچ پای اوتاوا» استفاده میکنند تا تصمیم بگیرند آیا رادیوگرافی لازم است یا نه. طبق این قانون، اگر یکی از این شرایط وجود داشته باشد، باید عکس گرفته شود:
-درد در لمس ۶ سانتیمتر انتهایی قوزک داخلی یا خارجی
-درد در لمس پایه متاتارس پنجم (برآمدگی کنار پا)
-درد در لمس استخوان ناوی (وسط پا)
-ناتوانی در برداشتن چهار قدم بلافاصله بعد از آسیب و در زمان معاینه
علائم مو برداشتن مچ پا
۱. درد پیشرونده و وابسته به فعالیت (مهمترین علامت) برخلاف پیچخوردگی یا شکستگی کامل که درد ناگهانی و شدید دارند، درد ناشی از مو برداشتن معمولاً الگوی زیر را دارد:
مراحل اولیه: درد فقط هنگام فعالیت (مانند دویدن یا راه رفتن طولانی) احساس میشود و با استراحت کاملاً از بین میرود. ممکن است آن را به عنوان یک درد مبهم یا ناراحتی حس کنید.
با گذشت زمان: درد سریعتر هنگام فعالیت شروع میشود و مدت بیشتری طول میکشد تا با استراحت آرام شود.
مراحل پیشرفته: درد حتی در هنگام استراحت و در طول شب نیز وجود دارد و مداوم میشود.
۲. حساسیت نقطهای به لمس (Point Tenderness) این یکی از کلیدیترین علائم برای تشخیص مو برداشتن از کشیدگی تاندون است:
اگر دقیقاً روی استخوان ناحیه آسیبدیده را با انگشت فشار دهید، درد تیز و مشخصی در همان نقطه کوچک احساس میکنید. درد در بافتهای نرم اطراف کمتر است و تمرکز اصلی درد دقیقاً روی استخوان است.
۳. تورم موضعی
ممکن است تورم خفیف تا متوسطی در ناحیه مچ پا، دقیقاً روی محل ترک استخوان، ایجاد شود.
این تورم معمولاً بعد از فعالیت بدتر میشود و ممکن است صبحها کمتر باشد.
۴. مشکل در تحمل وزن و لنگیدن
هنگام ایستادن روی پای آسیبدیده یا راه رفتن، درد افزایش مییابد.
فرد برای جلوگیری از درد، ناخودآگاه شروع به لنگیدن میکند تا وزن کمتری روی آن پا بیندازد.
۵. کبودی (کمتر شایع)
برخلاف شکستگیهای حاد و ناگهانی، در مو برداشتن یا ترک مویی، کبودی شدید همیشه دیده نمیشود. ممکن است کبودی خفیفی وجود داشته باشد، اما علامت اصلی نیست.
تا رسیدن به متخصص مچ پا چه کار کنیم؟
صرفنظر از اینکه آسیب شما پیچ خوردگی است یا شکستگی، اقدامات اولیه مشابه هستند:
- استراحت: از راه رفتن روی پای آسیبدیده خودداری کنید
- یخ: کیسه یخ را با حوله بپیچید و هر ۲-۳ ساعت به مدت ۱۵-۲۰ دقیقه روی ناحیه بگذارید
- فشار: در صورت امکان، با باند الاستیک مچ را ببندید (نه خیلی محکم)
- بالا نگه داشتن: پا را بالاتر از سطح قلب قرار دهید تا تورم کمتر شود
چه زمانی باید فوراً به اورژانس بروید؟
برخی علائم نشاندهنده وضعیت اورژانسی هستند:
- تغییر شکل واضح یا زاویه غیرطبیعی مچ
- سفید یا کبود شدن انگشتان پا
- بیحسی کامل پا
- درد غیرقابل تحمل که با مسکن کم نمیشود
- زخم باز یا بیرونزدگی استخوان
سوالات متداول
آیا میتوان با شکستگی مچ پا راه رفت؟
بله، در برخی شکستگیهای جزئی امکان راه رفتن وجود دارد. به همین دلیل نمیتوان فقط بر اساس توانایی راه رفتن تشخیص داد. اگر درد شدید دارید، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
کدام آسیب خطرناکتر است؟
هر دو میتوانند جدی باشند. پیچ خوردگی شدید با پارگی کامل رباط ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد، همانطور که برخی شکستگیها هم نیاز به عمل دارند. مهمترین کار تشخیص درست و درمان بهموقع است.
زمان بهبودی هر کدام چقدر است؟
پیچ خوردگی خفیف ۲ تا ۴ هفته، پیچ خوردگی شدید ۶ تا ۱۲ هفته. شکستگیها معمولاً ۶ تا ۱۲ هفته برای جوش خوردن نیاز دارند، به علاوه دوره بازتوانی.
تفاوت اصلی پیچ خوردگی و شکستگی در بافت آسیبدیده است: در پیچ خوردگی رباطها و در شکستگی استخوانها آسیب میبینند. علائم میتوانند مشابه باشند، بنابراین تشخیص قطعی نیاز به معاینه پزشک و در بسیاری موارد رادیوگرافی دارد. اگر بعد از آسیب مچ پا، درد شدید دارید، نمیتوانید راه بروید یا تغییر شکل میبینید، حتماً به پزشک متخصص مراجعه کنید. درمان بهموقع از عوارض بلندمدت جلوگیری میکند.
