بعد از آسیب زانو و تحت جراحی قرار گرفتن، توانبخشی مؤثر و سریع برای بازیابی قدرت و تحرک از اهمیت زیادی برخوردار است. این راهنمای مختصر و مفید، نکات مهمی را ارائه می دهد و تمرینات و اقدامات کلیدی در توانبخشی بعد از جراحی زانو را شفاف سازی می کند تا بتوانید با اعتماد به نفس، بعد از جراحی زانو بهبود پیدا کنید. در این مقاله، شما می توانید انتظار داشته باشید که توصیه های متمرکزی را در مورد بازیابی توانایی زانو و برگشت به زندگی روزمره با راحتی بیشتر به دست آورید.
نکات کلیدی توانبخشی بعد از جراحی زانو
توانبخشی بعد از جراحی زانو برای بازیابی حرکت و توان جسمی اهمیت زیادی دارد و اگر بیماران به این برنامه ی فیزیوتراپی اختصاصی پایبند باشند، می توانند ظرف مدت چند ماه، فعالیت های روزمره ی خود را از سر بگیرند.
فیزیوتراپی برای توانبخشی باید بلافاصله بعد از جراحی برای پیشگیری از عوارض شروع شود و با کنترل درد، یخ درمانی و کمک های اولیه برای حرکت کردن مانند راه رفتن جهت تسریع روند بهبودی انجام می شود. برنامه ی توانبخشی شخصی سازی شده که توسط فیزیوتراپیست طراحی شده، ضروری است و شامل تمریناتی برای بهبود دامنه ی حرکت و استقامت، پیشرفت خود نظارتی، تعیین اهداف واقع گرایانه و تعهد طولانی مدت به فعالیت های کم اثر برای حفظ سلامت زانو بعد از ریکاوری می شود.
اهمیت توانبخشی بعد از جراحی زانو
عمل جراحی زانو، از جمله جراحی تعویض مفصل زانو فقط اولین اقدام در مسیر شما برای بازیابی قدرت حرکتی می باشد. جادوی واقعی در طول مرحله ی توانبخشی بعد از جراحی تعویض مفصل اتفاق می افتد. زانوی جدید شما باید تمرین داده شود تا بتواند به بهترین شکل حرکت کند و اینجاست که توانبخشی وارد عمل می شود.
از بین بردن درد زانو و بازیابی تحرک، اهداف اصلی یک برنامه توانبخشی مؤثر بعد از جراحی زانو هستند و اگر شما نگران دوره ی این مسیر هستید، برای شما خبر خوبی داریم. شرکت در تمرینات فیزیوتراپی و رعایت دستورالعمل های پزشک می توانند به روند بهبودی شما به میزان قابل توجهی سرعت بخشند. در حقیقت، با توانبخشی مؤثر شما می توانید ظرف مدت فقط سه ماه بعد از جراحی زانو، به اکثر فعالیت های خود برگردید.
توانبخشی چه مزایایی دارد؟
بنابراین، دقیقاً مزایای برنامه ی توانبخشی بعد از جراحی زانو چه چیزی هستند؟ خب، اولین هدف، اطمینان از حرکت کامل مفصل و تحریک عضلات متصل به زانو به طور ایمن می باشد. این شرایط برای از بین بردن سفتی مفصل و عضله، ایجاد استقامت، بهبود تعادل و بازیابی راه رفتن طبیعی بسیار ضروری است. تمرینات فیزیوتراپی نه تنها تحرک، محدوده ی حرکتی و به طور کلی عملکرد مفصل را بعد از جراحی بازیابی می کنند، بلکه، عضلات حمایت کننده را تقویت می کنند و سفتی عضلات را از بین می برند. یعنی سریعتر بهبود خواهید یافت و قوی تر خواهید شد. یک برنامه ی فیزیوتراپی مستمر بعد از جراحی برای تقویت عضلات حمایت کننده و از بین بردن خشکی عضلات، حیاتی است.
توانبخشی مختص به فعالیت های خاص در طول فیزیوتراپی چه مربوط به بازگشت به محل کارتان باشد یا از سرگیری ورزش مورد علاقه تان، به بازیابی قدرت و مهارت های مورد نیاز شما کمک می کند. یک برنامه ی فیزیوتراپی نسخه ای نیست که برای همه پیچیده شود. هر فرد منحصر به فرد است و بنابراین نیازمندی ها و محدودیت های خاص خود را دارد. به همین دلیل است که فیزیوتراپیست ها، متناسب با نیازهای ویژه ی شما، یک برنامه ی توانبخشی شخصی سازی شده را برای شما برنامه ریزی می کنند. این برنامه می تواند شامل مجموعه ای از تمرینات باشد که با پیشرفت شما در طول ریکاوری، تغییر پیدا می کند.
تکنیک های فیزیوتراپی مانند به حرکت درآوردن مفاصل و بافت های نرم برای تسکین درد، بهبود حرکتی و کمک به بهبودی استفاده می شوند. فیزیوتراپی با تسکین درد، کاهش التهاب، حفظ گردش خون و بازیابی قدرت و تحرک مفاصل، نقش مهمی در تسریع بهبودی ایفا می کند. گرچه، موفقیت توانبخشی زانو مستلزم مشارکت فعال و پایبندی به برنامه ی تجویز شده می باشد. از اینها گذشته، هدف فیزیوتراپی برای توانبخشی زانو، نه تنها بازیابی استقامت بلکه بهبود عملکرد کلی و کیفیت زندگی است.
اولین اقدامات در ریکاوری بعد از جراحی
زمانی که جراحی شما تمام می شود و شما به آرامی از بیهوشی بیداری می شوید، ممکن است برای شما سؤال پیش بیاید که مرحله بعدی چیست؟ اولین قدم در مسیر ریکاوری بعد از جراحی شامل کنترل درد مؤثر، یخ درمانی برای کاهش ورم و مهم تر از همه تحرک اولیه است. بله شما درست متوجه شدید! توانبخشی بلافاصله پس از بیدار شدن از جراحی، با ورزش هایی شروع می شود که در اتاق ریکاوری برای سرعت بخشیدن به روند بهبودی و کاهش درد بعد از عمل انجام می شوند. هدف از این کار، خارج کردن شما از رختخواب و راه رفتن چند ساعت بعد از جراحی می باشد.
این تحرک اولیه نه تنها روند بهبودی را سرعت می بخشد، بلکه به کاهش خطر عوارضی همچون لخته های خونی کمک می کند. معمولاً بستری شدن در بیمارستان فقط به مدت یک روز است و اکثر بیماران روز بعد ترخیص می شوند. گرچه، اگر شما در وضعیت سلامتی خوبی هستید و از حمایت کافی در خانه برخوردارید، ترخیص در همان روز جراحی نیز امکان پذیر است.
تکنیک های کنترل درد:
کنترل درد بعد از جراحی، یکی از جنبه های مهم مسیر ریکاوری می باشد که شامل مجموعه ای از مسکن ها، NSAID ها و بیحسی های موضعی است که مطابق با دستورالعمل پزشک اجرا می شوند. بی حسی پیشگیرانه که قبل از جراحی انجام می شود، حساسیت حسی شدید مرکزی و محیطی را به حداقل می رساند و درد بعد از جراحی را نیز محدود می کند.
کنترل درد در فیزوتراپی شامل استفاده از روش های زیر می شود:
- ▪️گرما
- ▪️سرما
- ▪️سونوگرافی
- ▪️تحریک الکتریکی
اما باید بدانید با اینکه بی حسی کنترل شده و اپیدورال می تواند درد را به طور مؤثر کنترل کند، اما عوارض خاصی مانند احتباس ادرار را در پی دارد و باید به دقت تحت نظر باشید. بنابراین رعایت دستورات پزشک و فیزیوتراپی برای کنترل ایمن و مؤثر درد بسیار ضروری است.
تحرک زودهنگام پس از جراحی:
جراحی زانو ممکن است به طور موقت شما را محدود کند، اما دلیل نمی شود که در رختخواب بمانید. فیزیوتراپی باید بلافاصله بعد از جراحی شروع شود تا از لخته شدن خون پیشگیری کند، روند بهبودی را سرعت بخشد و از آتروفی عضلانی پیشگیری کند. راه رفتن با کمک بعد از جراحی ضروری است و این کار را با وسایل کمک حرکتی مانند واکر یا عصا شروع کنید.
معرفی تدریجی ورزش های تحمل کننده ی وزن بدن ضروری است به طوریکه تمرکز این تمرینات باید روی افزایش پیشرفت در سطح فعالیت و در عین حال رعایت تعادل با استراحت می باشد. باز کردن کامل زانو در عرض ۴۸ ساعت و پیشرفت تدریجی خم کردن زانو طبق توصیه های جراح، از اهداف مهم تحرک زودهنگام بعد از جراحی هستند.
طراحی یک برنامه ی توانبخشی اختصاصی توسط فیزیوتراپیست:
فیزیوتراپیست با شما کار می کند تا یک برنامه ی شخصی سازی شده مطابق با نیازهای خاص شما طراحی کند. این برنامه به طور ویژه روی نکات زیر تمرکز دارد:
- ▪️ استقامت
- ▪️ انعطاف پذیری
- ▪️ تعادل
- ▪️ هماهنگی
بعد از جراحی یک بازه زمانی طلایی وجود دارد که در آن شما می توانید دامنه ی حرکتی در عضلات مجاورِ مفصل جدید را بازیابی کنید. برنامه ی توانبخشی با ورزش های آرام شروع می شود و با تمرینات پیشرفته تر مطابق با توصیه های فیزیوتراپیست ادامه پیدا می کند. این برنامه فقط شامل تمریناتی نمی شود که در کلینیک انجام می دهید بلکه شامل ویزیت های ویدیویی برای فیزیوتراپیست و کار درمانگر شما می شود تا مطمئن شوند که تمرینات تجویز شده، مطابق با پیشرفت ریکاوری شما در خانه می باشد.
اهداف واقع گرایانه:
تعیین اهداف واقع گرایانه، بخش مهمی از مسیر توانبخشی می باشد. این اهداف نه تنها درباره ی بهبود حرکتی و بازیابی عملکرد است، بلکه در رابطه با افزایش استقلال نیز می باشد. کلید توانبخشی موفق، ایجاد تعادل میان تمایل به بازیابی توانایی حرکت و اجتناب از انجام حرکاتی است که باعث التهاب یا درد بیش از حد می شوند و ممکن است نشانه ی فشار زیاد به زانو باشند.
انگیزه شخصی که با ذهنیت مثبت تقویت می شود، به طور قابل توجهی در دوره ی ریکاوری بعد از جراحی زانو ضروری است و برای توانبخشی موفق ضروری است. برگشت به ورزش مورد علاقه یا به سادگی توانایی رفتن به پارک با نوه هایتان، اهدافی قابل دستیابی هستند که می توانند انگیزه و تعهد شما به برنامه ی ورزشی را بعد از جراحی افزایش دهند.
نظارت بر پیشرفت:
درست مانند هر سفر دیگری، مسیر توانبخشی شما نیز مستلزم این است که به طور مرتب پیشرفت خود را بررسی کنید. معاینه های منظم توسط فیزیوتراپیست برای ارزیابی پیشرفت و تنظیم برنامه ی توانبخشی ضروری هستند و این اطمینان را به وجود می آورد که برنامه متناسب با نیازهای درحال تغییر شما می باشد. پیگیری پیشرفت از طریق یادداشت یا نمودارها می تواند به بررسی نقاط عطف کمک کند. حتی نرم افزارهایی وجود دارند که تمرینات روزانه و دستاوردهای شما را ثبت می کنند تا به انگیزه و پایبندی شما به برنامه ی ورزشی خود کمک کنند. همچنین شما باید در مورد نگرانی ها یا چالش هایتان با تیم سلامت خود آزادانه صحبت کنید.
تمرینات ضروری برای توانبخشی بعد از جراحی زانو
حال اجازه دهید در مورد نکته ی اصلی برنامه ی توانبخشی صحبت کنیم: تمرینات ورزشی.
مرحله ی آغازین توانبخشی بعد از جراحی زانو روی فعالیت هایی تمرکز می کند که برای بهبود دامنه ی حرکتی طراحی شده اند. سپس، تمرینات قدرتی مانند تمرینات عضلات چهار سر ران، حرکت بالا بردن پا به صورت صاف و تمرینات صاف کردن زانو باید انجام شوند.
وقتی قدرت و پایداری پای شما بهبود پیدا می کند، برنامه ی ورزشی به سمت تمرینات چالشی تری پیش می رود که مستلزم ایستادن روی یک یا هردو پا می باشد. بعد از یک ماه پایبندی به برنامه ی توانبخشی شما می توانید بهبودی زیادی را در استقامت زانو و محدوده ی حرکتی آن انتظار داشته باشید و البته، آموزش راه رفتن نیز برای تنظیم الگوهای راه رفتن و کاهش خطر فشار اضافه به زانو یا آسیب به آن انجام می شود.
تمرینات تقویت کننده ی پا:
تقویت پا و عضلات آن نقش مهمی در روند ریکاوری شما بر عهده دارند. تمرینات ورزشی توصیه شده شامل موارد زیر می شوند:
- ▪️ تمرین تقویت عضلات چهار سر ران
- ▪️ بلند کردن پا به صورت صاف در حالت خوابیده
- ▪️ تمرین عضلات سرینی
- ▪️ حرکت قوس کوتاه چهارسر ران
- ▪️بلند کردن ران از زمین
این تمرینات تقویت کننده ی زانو به استقامت عضلات و پشتیبانی از حرکت زانو کمک می کنند، همچنین از عضلات اطراف زانو نیز پشتیبانی می کنند.
وقتی روند بهبودی شما در حال پیشرفت است، تمرینات مقاومتی مانند خم کردن زانو با کمک و استفاده از وزنه زانوی سبک توصیه می شوند تا به پیشرفت بیشتر قدرت زانو کمک کنند. دوچرخه ی ثابت نیز می تواند به بازیابی قدرت عضلات و پویایی زانو کمک کند. سعی کنید در ابتدا رو به عقب پدال بزنید و به مرور فشار را افزایش دهید. به خاطر داشته باشید که پیشرفت در تمرینات باید تدریجی باشد تا از بروز عوارض پیشگیری شود.
تمرینات دامنه ی حرکتی:
برای بهبود دامنه ی حرکتی، تمریناتی مانند حرکت دایره ای مچ پا توصیه می شود. این حرکت شامل بلند کردن مچ پا به بالا و پایین است تا از لخته شدن خون پیشگیری کند. تمرینات حرکت کشویی پاشنه که شامل لغزش پاشنه به طرف پا و باسن و نگه داشتن این حالت می شود، به افزایش انعطاف پذیری زانو مدت کوتاهی بعد از جراحی کمک می کند.
تمرینات خم و صاف کردن زانو به کمک تخت به شروع بازگشت تحرک زانو کمک می کنند و باید در اسرع وقت بعد از جراحی انجام شوند. تمرینات پیشرفته تر مانند خم کردن زانو با کمک و خم کردن زانو بدون کمک در حالت نشسته با خم کردن فعالانه ی زانوی جراحی شده، می تواند دامنه ی حرکتی را افزایش دهد. تمرکز بر کشش کامل زانو و افزایش انعطاف زانو در ۴۸ ساعت اولیه بعد از جراحی بسیار مهم است.
تمرینات تعادل و پایداری:
تعادل و پایداری به اندازه ی قدرت و انعطاف پذیری از اهمیت زیادی برخوردارند. به همین دلیل، برنامه ی توانبخشی شما شامل تمرینات تعادلی همراه با تمرینات حسی عمقی و بازآموزی عصبی عضلانی می شود. تمرینات تعادلی اولیه شامل ایستادن با یک پا روی صندلی می شوند تا پایداری به چالش کشیده شود و عضلات پا تقویت شوند.
با پیشرفت بیشتر، شما می توانید تمرینات زیر را نیز امتحان کنید:
- ▪️ایستادن روی پایی که جراحی شده می تواند پایداری و قدرت عضلات مرکزی بدن را بهبود بخشد.
- ▪️حفظ تعادل روی یک پا با چشمان بسته برای پیشگیری از زمین خوردن
- ▪️فعالیت های پویا مانند راه رفتن روی پاشنه و پنجه بعد از جراحی برای هماهنگی حرکات و بازگشت اعتماد به نفس در راه رفتن، مفید هستند.
نکاتی برای مسیر توانبخشی موفق
آستانه ی شروع مسیر توانبخشی می تواند ترسناک باشد، اما نکاتی وجود دارد که شما می توانید با انجام آنها موفقیت این مسیر را افزایش دهید. تثبیت یک روتین جدید در طول ریکاوری از جمله اختصاص دادن زمان هایی برای مراقبت فردی، وعده های غذایی و تمرینات ورزشی می توانند به راحتی بیشتر و حفظ انگیزه ی شما کمک کنند.
ثابت قدم بودن در برنامه ی ورزشی:
وقتی پای برنامه ی ورزشی به میان می آید، استمرار کلید رسیدن به موفقیت می باشد. فیزیوتراپیست اهمیت پایبندی به برنامه ی توانبخشی را به شما یادآوری می کند تا از ریکاوری موفقیت آمیز اطمینان پیدا کند. شما می توانید تمرینات ورزشی خود را با فعالیت های لذت بخشی مانند تماشای تلویزیون یا گوش دادن به موسیقی ادغام کنید تا پایبندی به فرایند توانبخشی را بهبود بخشید.
در این مسیر به بیماران توصیه می شود تمرینات خود را دوبار در روز انجام دهند و در هر جلسه ۱۰ بار تمرینات خود را تکرار کنند تا استمرار را در برنامه ی ریکاوری خود حفظ کنند. برای مزایای مداوم، بیماران باید هشت تا ده ماه بعد از عمل، حداقل دو تا سه بار در هفته برنامه ی تمرینی تجویز شده ی خود را انجام دهند.
گوش دادن به بدن خود:
گوش دادن به نیازهای بدنتان، به اندازه ی پایبندی به برنامه ی توانبخشی اهمیت دارد. استراحت کردن در زمان تجربه ی درد می تواند از دلسرد شدن پیشگیری کند و به حفظ تمرکز روی ریکاوری کمک کند. اگر تمرینات توانبخشی موجب درد شدید می شوند، حتما این تمرینات را متوقف کرده و با پزشک خود صحبت کنید. بعد از جراحی زانو شما باید قبل از شروع هر فعالیت جدید با پزشک خود صحبت کنید تا از بدتر شدن هر گونه مشکلی پیشگیری کنید. بنابراین، به سیگنال های بدن خود دقت کنید و طبق آن عمل کنید.
درخواست حمایت:
ریکاوری، اغلب اوقات یک تلاش تیمی است. فیزیوتراپیست ها ممکن است به اعضای خانواده یا پرستار شما آموزش دهند که چگونه از طریق تمرینات از شما حمایت کنند.
چند روش برای دریافت حمایت در طول فرایند ریکاوری شامل موارد زیر می شوند:
- ▪️پیدا کردن یک انجمن توانبخشی که می تواند با به اشتراک گذاشتن تجارب و شرکت در تمرینات به شما کمک کند.
- ▪️قبول کمک از جانب خانواده و دوستان برای انجام امور روزمره، زیرا این کار نشانه ی ضعف نیست.
- ▪️تداوم برقراری ارتباط با دیگران و پیدا کردن دوست در جلسات فیزیوتراپی
- ▪️در تماس ماندن با افراد مورد علاقه برای کمک به پیشگیری از حس انزوا و افسردگی در طول ریکاوری