لهشدگی مینیسک زانو یکی از جدیترین آسیبهای مفصل زانو محسوب میشود که در آن بافت غضروفی مینیسک تحت فشار شدید قرار گرفته و ساختار آن دچار آسیب میگردد. برخلاف پارگی ساده مینیسک که معمولاً با استراحت بهبود مییابد، لهشدگی نیازمند رویکرد درمانی تخصصیتر و گاه جراحی است.
در این مقاله جامع، تمام جنبههای درمان لهشدگی مینیسک زانو را از دیدگاه علم پزشکی روز بررسی میکنیم تا شما بتوانید با اطلاعات کافی، بهترین تصمیم را برای سلامت زانوی خود بگیرید.
مینیسک زانو چیست و چه نقشی دارد؟
مینیسک یک غضروف C شکل است که بین استخوان ران و درشتنی قرار دارد. هر زانو دارای دو مینیسک است: مینیسک داخلی و مینیسک خارجی. این غضروفها نقش حیاتی در عملکرد زانو ایفا میکنند.
وظایف اصلی مینیسک:
- جذب ضربه و توزیع یکنواخت فشار روی مفصل زانو
- پایداری و ثبات مفصل زانو در حین حرکت
- روانسازی مفصل و کاهش اصطکاک بین استخوانها
- تغذیه غضروف مفصلی از طریق انتقال مایع مفصلی
تفاوت لهشدگی مینیسک با پارگی مینیسک
بسیاری از بیماران تفاوت بین لهشدگی و پارگی مینیسک را نمیدانند. این دو آسیب از نظر مکانیسم، شدت و روش درمان متفاوت هستند:
ویژگی | پارگی مینیسک | لهشدگی مینیسک |
مکانیسم آسیب | پیچش یا چرخش ناگهانی زانو | فشار شدید و مستقیم روی مینیسک |
شدت آسیب | معمولاً خفیف تا متوسط | متوسط تا شدید |
درمان اولیه | اغلب با استراحت بهبود مییابد | نیازمند درمان تخصصی |
زمان بهبودی | ۶ تا ۸ هفته | ۳ تا ۶ ماه |
نیاز به جراحی | در موارد محدود | در بسیاری از موارد |
درجهبندی آسیب مینیسک در تصویربرداری
پزشکان برای تعیین شدت آسیب مینیسک از سیستم درجهبندی استفاده میکنند که در تصویربرداری MRI قابل تشخیص است:
درجه | توصیف | درمان پیشنهادی |
گرید ۰ | مینیسک سالم و طبیعی | نیازی به درمان نیست |
گرید ۱ | سیگنال غیرطبیعی داخل مینیسک بدون رسیدن به سطح | استراحت و فیزیوتراپی |
گرید ۲ | سیگنال خطی داخل مینیسک بدون رسیدن به سطح مفصلی | درمان محافظهکارانه یا تزریق |
گرید ۳ | سیگنال غیرطبیعی که به سطح مفصلی میرسد (پارگی واقعی) | جراحی یا درمانهای پیشرفته |
لهشدگی مینیسک معمولاً در گرید ۲ یا ۳ طبقهبندی میشود و نیازمند ارزیابی دقیق توسط متخصص ارتوپد است.
علائم و نشانههای لهشدگی مینیسک زانو
علائم حاد (فوری):
- درد شدید و ناگهانی در زانو
- تورم سریع زانو طی ۲۴ ساعت اول
- صدای تق یا پاپ در لحظه آسیب
- ناتوانی در تحمل وزن روی پای آسیبدیده
علائم مزمن (طولانیمدت):
- قفل شدن زانو (احساس گیر کردن مفصل)
- خالی شدن زانو (احساس ناپایداری)
- سفتی زانو بهویژه در صبحها
- کاهش دامنه حرکتی در خم و راست کردن زانو
روشهای تشخیص لهشدگی مینیسک
۱. معاینه بالینی:
پزشک با انجام تستهای اختصاصی مانند تست مکموری و تست آپلی، وضعیت مینیسک را ارزیابی میکند. حساسیت در خط مفصلی از علائم مهم تشخیصی است.
۲. تصویربرداری MRI:
MRI استاندارد طلایی تشخیص آسیب مینیسک است. این روش با دقت ۹۰ تا ۹۵ درصد میتواند محل، نوع و شدت آسیب را مشخص کند.
۳. آرتروسکوپی تشخیصی:
در موارد پیچیده، آرتروسکوپی امکان مشاهده مستقیم داخل مفصل و تشخیص دقیق را فراهم میکند.
روشهای درمان لهشدگی مینیسک زانو
درمان محافظهکارانه شامل استراحت، اجتناب از فعالیتهایی که درد را تشدید میکند، یخدرمانی، بریس، فشار و بالا نگه داشتن پا و فیزیوتراپی برای تقویت عضلات اطراف مفصل زانو است. به نقل از: Mayo Clinic
الف) درمانهای غیرجراحی
۱. پروتکل RICE:
- Rest (استراحت): اجتناب از فعالیتهای فشارآور
- Ice (یخ): کمپرس یخ ۱۵ دقیقه، هر ۴ تا ۶ ساعت
- Compression (فشار): استفاده از باند کشی یا زانوبند
- Elevation (بالا نگه داشتن): قرار دادن پا بالاتر از سطح قلب
۲. داروهای ضدالتهاب:
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب تجویز میشوند. مصرف این داروها باید تحت نظر پزشک باشد.
۳. فیزیوتراپی:
برنامه فیزیوتراپی شامل تمرینات تقویتی عضلات چهارسر ران و همسترینگ، تمرینات دامنه حرکتی و تمرینات تعادلی است. فیزیوتراپی میتواند زمان بهبودی را ۶ تا ۸ هفته کوتاهتر کند.
۴. تزریقات درمانی:
- تزریق کورتیکواستروئید: کاهش سریع التهاب و درد
- تزریق هیالورونیک اسید: روانسازی مفصل و کاهش اصطکاک
- تزریق PRP: استفاده از پلاسمای غنی از پلاکت برای تسریع ترمیم
۵. اوزونتراپی:
تزریق اوزون به داخل مفصل میتواند خاصیت ضدالتهابی و ضددرد داشته باشد. این روش بهعنوان درمان مکمل در برخی موارد استفاده میشود.
ب) درمانهای جراحی
پارگیهای کوچک اغلب خودبهخود بهبود مییابند، در حالی که سایر موارد ممکن است نیاز به جراحی آرتروسکوپی داشته باشند. با ارائهدهندگان مراقبتهای بهداشتی خود همکاری کنید تا یک برنامه درمانی و توانبخشی تدوین شود که شما را به فعالیتهای مورد علاقهتان بازگرداند. به نقل از: Cleveland Clinic
۱. آرتروسکوپی ترمیمی (Meniscus Repair):
در این روش، جراح با استفاده از دوربین و ابزار ریز، بخش آسیبدیده مینیسک را بخیه میزند. این روش برای پارگیها و لهشدگیهایی که در ناحیه خونرسانی قرار دارند، ترجیح داده میشود.
۲. منیسکتومی جزئی (Partial Meniscectomy):
برداشتن بخش آسیبدیده مینیسک که قابل ترمیم نیست. این روش با حدود ۸۵۰,۰۰۰ عمل در سال در آمریکا، یکی از شایعترین جراحیهای ارتوپدی است.
۳. پیوند مینیسک (Meniscus Transplant):
در موارد آسیب شدید و در بیماران جوان بدون آرتروز پیشرفته، مینیسک از اهداکننده پیوند میشود. دوره بهبودی این جراحی ۶ تا ۹ ماه است.
درمانهای نوین و پیشرفته لهشدگی مینیسک
۱. پزشکی بازساختی (Regenerative Medicine):
- PRP (پلاسمای غنی از پلاکت): تحریک ترمیم طبیعی بافت
- BMAC (کنسانتره آسپیراسیون مغز استخوان): استفاده از سلولهای بنیادی
- MFAT (بافت چربی میکروفرگمنته): تزریق سلولهای بنیادی از چربی
۲. تزریقات هدایتشده با سونوگرافی:
استفاده از سونوگرافی برای هدایت دقیق تزریقات به محل آسیب، اثربخشی درمان را افزایش میدهد.
تمرینات ورزشی برای تقویت مینیسک زانو
انجام تمرینات ورزشی مناسب نقش مهمی در بهبود و پیشگیری از عود آسیب دارد. این تمرینات باید تحت نظر فیزیوتراپیست انجام شوند:
تمرینات توصیهشده:
- بلند کردن مستقیم پا (Straight Leg Raise): ۲ ست، هر ست ۱۰ تکرار
- فشار دادن زانو به حوله (Quad Sets): ۲ ست، هر ست ۱۰ تکرار
- خم کردن زانو در حالت خوابیده (Heel Slides): ۲ ست، هر ست ۱۵ تکرار
- نیماسکات (Mini Squats): ۲ ست، هر ست ۱۰ تکرار
- بالا و پایین رفتن از پله (Step-ups): ۱۰ تا ۱۵ تکرار
- حرکت پل (Bridge Exercise): ۲ ست، هر ست ۱۰ تکرار
⚠️ هشدار: از انجام اسکات عمیق، دویدن و پریدن تا زمان بهبودی کامل خودداری کنید.
زمان بهبودی و بازگشت به فعالیت
نوع درمان | زمان بهبودی | بازگشت به ورزش |
درمان محافظهکارانه | ۶ تا ۸ هفته | ۲ تا ۳ ماه |
منیسکتومی جزئی | ۳ تا ۶ هفته | ۶ تا ۸ هفته |
ترمیم مینیسک (بخیه) | ۳ تا ۴ ماه | ۴ تا ۶ ماه |
پیوند مینیسک | ۶ تا ۹ ماه | ۹ تا ۱۲ ماه |
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنید؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، فوراً به اورژانس مراجعه کنید:
- درد شدید که با مسکن کنترل نمیشود
- قفل شدن کامل زانو و ناتوانی در حرکت دادن آن
- تغییر شکل واضح زانو
- بیحسی یا سردی پا
- تب همراه با تورم زانو (نشانه عفونت)
پیشگیری از آسیب مجدد مینیسک
- تقویت منظم عضلات اطراف زانو با تمرینات مقاومتی
- حفظ وزن مناسب برای کاهش فشار بر مفصل
- گرم کردن کافی قبل از ورزش
- استفاده از کفش مناسب ورزشی
- اجتناب از حرکات پیچشی ناگهانی زانو
- استفاده از زانوبند حمایتی در فعالیتهای پرخطر
سوالات متداول درباره لهشدگی مینیسک
آیا لهشدگی مینیسک بدون جراحی خوب میشود؟
بستگی به شدت و محل آسیب دارد. آسیبهای خفیف تا متوسط در ناحیه خونرسانی ممکن است با درمان محافظهکارانه بهبود یابند، اما آسیبهای شدید معمولاً نیاز به جراحی دارند.
آیا میتوانم با لهشدگی مینیسک پیادهروی کنم؟
پیادهروی آرام معمولاً مشکلی ندارد، اما از فعالیتهای پرفشار مانند دویدن یا بالا رفتن از پله باید خودداری کنید تا پزشک اجازه دهد.
عوارض عدم درمان لهشدگی مینیسک چیست؟
عدم درمان میتواند منجر به آرتروز زودرس، ناپایداری مزمن زانو، آسیب به غضروف مفصلی و درد مداوم شود.
هزینه درمان لهشدگی مینیسک چقدر است؟
هزینه بستگی به نوع درمان دارد. فیزیوتراپی و تزریقات هزینه کمتری دارند، در حالی که جراحی آرتروسکوپی و پیوند مینیسک هزینه بیشتری نیاز دارند. برای اطلاع از هزینه دقیق با کلینیک بهین تماس بگیرید.
نتیجهگیری
لهشدگی مینیسک زانو یک آسیب جدی است که با تشخیص بهموقع و درمان مناسب، قابل مدیریت است. انتخاب روش درمانی به عوامل متعددی از جمله شدت آسیب، سن بیمار، سطح فعالیت و وضعیت کلی مفصل بستگی دارد.
تیم تخصصی کلینیک بهین با بهرهگیری از جدیدترین روشهای تشخیصی و درمانی، آماده ارائه خدمات به بیماران مبتلا به آسیبهای مینیسک زانو است. در صورت مشاهده هر یک از علائم ذکرشده، برای ارزیابی دقیق و دریافت برنامه درمانی اختصاصی با ما تماس بگیرید.
