آیا صبحها با مفاصل سفت و دردناک از خواب بیدار میشوید؟ آیا حرکت دادن دستها، زانوها یا کمرتان دشوار شده است؟ التهاب مفاصل یکی از شایعترین مشکلات سلامت است که میلیونها نفر در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار میدهد. این وضعیت میتواند کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهد و فعالیتهای روزمره را محدود کند.
در این مقاله جامع، همه چیز درباره التهاب و سفتی مفاصل، از علل و علائم گرفته تا روشهای تشخیص و درمانهای مؤثر را بررسی میکنیم. هدف ما این است که پاسخ تمام سوالات شما را در یک جا ارائه دهیم.
التهاب مفاصل چیست؟
التهاب مفاصل یا آرتریت، وضعیتی است که در آن یک یا چند مفصل بدن دچار التهاب میشوند. این التهاب میتواند غضروف، غشای سینوویال (پوشش داخلی مفصل)، استخوانها یا بافتهای اطراف مفصل را درگیر کند. نتیجه این التهاب، درد، تورم، سفتی و کاهش دامنه حرکت مفصل است.
«آرتریت بسیار شایع است، بهویژه در افراد بالای ۵۰ سال. این بیماری باعث درد، سفتی و التهاب مفاصل میشود. پزشک به شما کمک میکند بفهمید چه نوع آرتریتی دارید، علت آن چیست و به چه درمانهایی نیاز خواهید داشت.»
به نقل از: Cleveland Clinic – Arthritis
انواع التهاب مفاصل
بیش از ۱۰۰ نوع آرتریت وجود دارد، اما برخی انواع شایعتر هستند:
-آرتروز (استئوآرتریت)
شایعترین نوع آرتریت است که در اثر ساییدگی غضروف مفصلی ایجاد میشود. با افزایش سن، غضروف که مانند یک ضربهگیر عمل میکند، نازکتر شده و استخوانها به هم ساییده میشوند. این وضعیت بیشتر در زانو، لگن، دستها و ستون فقرات دیده میشود.
علائم آرتروز:
- درد که با فعالیت بدتر و با استراحت بهتر میشود
- سفتی صبحگاهی کمتر از ۳۰ دقیقه
- صدای خرچخرچ در هنگام حرکت مفصل
- کاهش دامنه حرکت
-آرتریت روماتوئید
یک بیماری خودایمنی مزمن است که در آن سیستم ایمنی بدن به پوشش مفاصل (سینوویوم) حمله میکند. این بیماری معمولاً مفاصل دو طرف بدن را به طور قرینه درگیر میکند و بیشتر در مچ دست، انگشتان و زانوها دیده میشود.
علائم آرتریت روماتوئید:
- سفتی صبحگاهی بیش از ۳۰ دقیقه (گاهی ساعتها)
- تورم و گرمای موضعی در مفاصل
- خستگی و ضعف عمومی
- تب خفیف
- تغییر شکل مفاصل در مراحل پیشرفته
-نقرس
نقرس زمانی رخ میدهد که کریستالهای اسید اوریک در مفصل رسوب کنند. این بیماری معمولاً با درد شدید و ناگهانی در شست پا شروع میشود و میتواند سایر مفاصل را نیز درگیر کند.
-اسپوندیلیت آنکیلوزان (روماتیسم ستون فقرات)
این بیماری التهابی عمدتاً ستون فقرات و مفصل ساکروایلیاک (اتصال ستون فقرات به لگن) را درگیر میکند. در موارد پیشرفته، مهرهها ممکن است به هم جوش بخورند و انعطافپذیری ستون فقرات کاهش یابد.
-بورسیت
التهاب کیسههای کوچک پر از مایع (بورس) که بین استخوانها، تاندونها و عضلات قرار دارند. این وضعیت معمولاً در اثر استفاده بیش از حد از مفصل ایجاد میشود و در شانه، آرنج، زانو و لگن شایع است.
علل التهاب و سفتی مفاصل
- افزایش سن: با بالا رفتن سن، غضروف مفاصل نازکتر شده و توانایی ترمیم کاهش مییابد
- ژنتیک و سابقه خانوادگی: برخی انواع آرتریت مانند روماتوئید، زمینه ژنتیکی دارند
- اختلالات خودایمنی: سیستم ایمنی به اشتباه به بافتهای سالم مفصل حمله میکند
- آسیب و ضربه: آسیبهای ورزشی یا تصادفات میتوانند به آرتریت پس از ضربه منجر شوند
- عفونت: باکتریها، ویروسها یا قارچها میتوانند باعث آرتریت عفونی شوند
- اضافه وزن: فشار اضافی بر مفاصل تحملکننده وزن مانند زانو و لگن
- شغل و فعالیتهای تکراری: حرکات مکرر میتوانند باعث ساییدگی مفاصل شوند
- اختلالات متابولیک: مانند افزایش اسید اوریک در نقرس
علائم هشداردهنده التهاب مفاصل
علائم اصلی:
- درد مفصلی: میتواند مداوم یا متناوب باشد
- سفتی: بهویژه در صبح یا پس از بیحرکتی طولانی
- تورم: بزرگ شدن ناحیه مفصل
- قرمزی و گرما: نشانههای التهاب فعال
- کاهش دامنه حرکت: مشکل در خم یا صاف کردن مفصل
- ضعف عضلانی: در اطراف مفصل مبتلا
چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنید:
- درد شدید و ناگهانی در مفصل
- تب همراه با درد مفصلی
- قرمزی و گرمای شدید
- ناتوانی در حرکت دادن مفصل
- تورم ناگهانی بدون علت مشخص
روشهای تشخیص التهاب مفاصل
-معاینه فیزیکی
پزشک مفاصل را از نظر تورم، قرمزی، گرما و دامنه حرکت بررسی میکند و سابقه پزشکی و علائم شما را ارزیابی میکند.
-آزمایش خون
- فاکتور روماتوئید: برای تشخیص آرتریت روماتوئید
- آنتیبادی ضد CCP: تأییدکننده آرتریت روماتوئید
- سرعت رسوب (ESR) و CRP: نشانگرهای التهاب
- اسید اوریک: برای تشخیص نقرس
- آنتیبادی ضد هسته (ANA): برای بیماریهای خودایمنی
-تصویربرداری
- رادیوگرافی (ایکسری): نشاندهنده تغییرات استخوانی و کاهش فضای مفصلی
- امآرآی: بررسی بافتهای نرم، غضروف و التهاب
- سونوگرافی: تشخیص تجمع مایع و التهاب سینوویوم
- آرتروسنتز: نمونهبرداری از مایع مفصلی برای بررسی عفونت یا کریستالها
«آرتریت التهاب یک یا چند مفصل است. علائم اصلی آرتریت شامل درد و سفتی مفاصل است که معمولاً با افزایش سن بدتر میشود. دو نوع شایع آرتریت، استئوآرتریت و آرتریت روماتوئید هستند.»
به نقل از: Mayo Clinic Health System – Arthritis
روشهای درمان التهاب و سفتی مفاصل
-درمانهای دارویی
- ضدالتهابهای غیراستروئیدی: مانند ایبوپروفن و ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب
- مسکنها: استامینوفن برای کنترل درد
- کورتیکواستروئیدها: به صورت خوراکی یا تزریقی برای کاهش سریع التهاب
- داروهای تعدیلکننده بیماری: مانند متوترکسات برای کنترل پیشرفت بیماری
- داروهای بیولوژیک: برای موارد مقاوم به درمان
-فیزیوتراپی و توانبخشی
فیزیوتراپی نقش مهمی در درمان التهاب مفاصل دارد:
- تمرینات تقویتی عضلات اطراف مفصل
- حرکات کششی برای افزایش انعطافپذیری
- آبدرمانی (ورزش در آب)
- استفاده از گرما یا سرما
- آموزش حفاظت از مفاصل
-درمانهای خانگی
- کمپرس گرم یا سرد: گرما برای سفتی، سرما برای التهاب حاد
- حرکات ملایم صبحگاهی: برای کاهش سفتی
- حمام آب گرم: شل کردن عضلات و مفاصل
- استراحت کافی: بین فعالیتها
- استفاده از عصا یا واکر: برای کاهش فشار روی مفاصل
-جراحی
در موارد پیشرفته که درمانهای دیگر مؤثر نباشند، جراحی ارتوپدی ممکن است ضروری باشد:
- آرتروسکوپی (جراحی با دوربین)
- استئوتومی (اصلاح راستای استخوان)
- تعویض مفصل (آرتروپلاستی)
- فیوژن مفصل (آرترودزیس)
رژیم غذایی ضدالتهابی برای مفاصل
غذاهای مفید:
- ماهیهای چرب (سالمون، ساردین) – غنی از امگا۳
- سبزیجات برگ سبز (اسفناج، کلم)
- میوههای تیره (زغالاخته، توتفرنگی)
- مغزها (گردو، بادام)
- روغن زیتون بکر
- زردچوبه و زنجبیل
غذاهایی که باید محدود شوند:
- غذاهای فرآوریشده و فستفود
- قند و شیرینیها
- گوشت قرمز زیاد
- الکل
- نوشابههای گازدار
پیشگیری از التهاب و سفتی مفاصل
- حفظ وزن سالم: هر کیلوگرم اضافه، ۴ کیلو فشار اضافی روی زانوها وارد میکند
- ورزش منظم: فعالیتهای کمفشار مانند شنا، دوچرخهسواری و پیادهروی
- تقویت عضلات: عضلات قوی از مفاصل محافظت میکنند
- پوسچر صحیح: حفظ وضعیت بدنی درست در نشستن و ایستادن
- جلوگیری از آسیب: استفاده از تجهیزات محافظ در ورزش
- ترک سیگار: سیگار خطر آرتریت روماتوئید را افزایش میدهد
- معاینات منظم: تشخیص زودهنگام در کنترل بیماری مؤثر است
سوالات متداول
آیا التهاب مفاصل قابل درمان است؟
بیشتر انواع آرتریت درمان قطعی ندارند، اما با درمانهای مناسب میتوان علائم را کنترل کرد، پیشرفت بیماری را کند کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
چرا مفاصلم صبحها سفتتر است؟
در طول شب، مایع سینوویال در مفاصل کاهش مییابد و التهاب تجمع میکند. با حرکت، مایع مفصلی ترشح شده و سفتی کاهش مییابد. سفتی بیش از ۳۰ دقیقه میتواند نشانه آرتریت التهابی باشد.
آیا ورزش برای مفاصل ملتهب مضر است؟
خیر، ورزش ملایم و مناسب برای سلامت مفاصل ضروری است. ورزش عضلات اطراف مفصل را تقویت میکند، گردش خون را بهبود میبخشد و سفتی را کاهش میدهد. البته از فعالیتهای پرفشار در دورههای تشدید بیماری اجتناب کنید.
به چه متخصصی مراجعه کنم؟
برای مشکلات مفصلی میتوانید به متخصص ارتوپدی یا روماتولوژیست مراجعه کنید. متخصص ارتوپدی بیشتر روی درمانهای جراحی و غیرجراحی مشکلات اسکلتی-عضلانی تمرکز دارد، در حالی که روماتولوژیست در بیماریهای خودایمنی و التهابی تخصص دارد.
آیا آبوهوا روی درد مفاصل تأثیر دارد؟
بسیاری از بیماران گزارش میدهند که در هوای سرد و مرطوب درد مفاصلشان بیشتر میشود. تغییرات فشار بارومتریک ممکن است بر مایع مفصلی تأثیر بگذارد، اما این موضوع هنوز به طور کامل ثابت نشده است.
درمان تخصصی در کلینیک بهین
کلینیک ارتوپدی بهین مجهزترین مرکز تخصصی درمان بیماریهای اسکلتی-عضلانی در تهران است. تیم متخصص ما با استفاده از جدیدترین روشهای تشخیصی و درمانی، آماده ارائه خدمات به بیماران مبتلا به التهاب و سفتی مفاصل هستند.
خدمات تخصصی:
- تشخیص دقیق با تجهیزات پیشرفته
- درمانهای دارویی و تزریقی
- فیزیوتراپی تخصصی
- جراحیهای کمتهاجمی و آرتروسکوپی
- تعویض مفصل
آدرس: تهران، بزرگراه ارتش، موحد دانش (اقدسیه)، پلاک ۵۵، طبقه ۶
تلفن: ۰۲۱-۹۱۳۰۱۷۸۹
نتیجهگیری
التهاب و سفتی مفاصل میتواند کیفیت زندگی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد، اما با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، میتوان علائم را کنترل کرد و زندگی فعالی داشت. اگر درد یا سفتی مفاصل شما بیش از چند روز ادامه دارد، بهویژه اگر با تورم، قرمزی یا تب همراه است، حتماً به پزشک متخصص مراجعه کنید. هرچه درمان زودتر شروع شود، نتایج بهتری خواهید داشت.
