تاندونیت آشیل یکی از شایعترین آسیبهای ورزشی است که میتواند هر ورزشکاری را از فعالیت بازدارد. تاندون آشیل که بزرگترین و قویترین تاندون بدن است، عضلات ساق پا را به استخوان پاشنه متصل میکند و نقش حیاتی در راه رفتن، دویدن و پریدن دارد. وقتی این تاندون ملتهب میشود، درد و محدودیت حرکتی ایجاد میکند که بدون درمان مناسب میتواند به پارگی کامل منجر شود. در این راهنما، همه چیز درباره تاندونیت آشیل در ورزشکاران را بررسی میکنیم. از علائم اولیه که نباید نادیده بگیرید، تا روشهای تشخیص، درمان و مهمتر از همه، پیشگیری از آسیب مجدد. هدف ما این است که بتوانید با آگاهی کامل، سریعتر به میدان برگردید.
تاندونیت آشیل چیست؟
تاندونیت آشیل به التهاب تاندون آشیل گفته میشود که معمولاً در اثر استفاده بیش از حد یا فشار مکرر ایجاد میشود. این آسیب در دوندگان، فوتبالیستها، بسکتبالیستها و ورزشکارانی که پرش و دویدن زیادی دارند، بسیار شایع است.
تاندونیت آشیل به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
تاندونیت غیرچسبنده (Non-insertional)
این نوع در قسمت میانی تاندون اتفاق میافتد، معمولاً ۲ تا ۶ سانتیمتر بالاتر از محل اتصال به پاشنه. فیبرهای تاندون شروع به تخریب میکنند و ممکن است ضخیم شوند. این نوع در ورزشکاران جوان و فعال شایعتر است.
تاندونیت چسبنده (Insertional)
این نوع در محل اتصال تاندون به استخوان پاشنه ایجاد میشود. ممکن است با خار استخوانی همراه باشد و در هر سنی دیده میشود، حتی در افرادی که ورزشکار نیستند.
تیم درمان تخصصی آسیبهای ورزشی
درمان موفق آسیبهای ورزشی نیازمند تیمی از متخصصان مجرب است که بهطور هماهنگ کار کنند. در کلینیک بهین، این تیم برای بازگرداندن شما به میدان تلاش میکند.
متخصص ارتوپدی با فلوشیپ تخصصی در جراحی آسیبهای ورزشی و آرتروسکوپی
دکتر نادری سالها تجربه در درمان ورزشکاران حرفهای و آماتور دارند. تخصص ایشان در جراحیهای کمتهاجمی آرتروسکوپی باعث شده بسیاری از ورزشکاران با حداقل زمان دوری از میدان، به رقابتها بازگردند.
جراح ارتوپد با تمرکز ویژه بر پزشکی ورزشی و بازتوانی ورزشکاران
دکتر صحرانورد تجربه همکاری با تیمهای ورزشی مختلف را دارند و درک عمیقی از نیازهای خاص ورزشکاران در بازگشت سریع به رقابت پیدا کردهاند. رویکرد ایشان ترکیبی از درمان آسیب و بهینهسازی عملکرد ورزشی است.
علائم تاندونیت آشیل
شناخت علائم تاندونیت آشیل به شما کمک میکند زودتر اقدام کنید و از بدتر شدن آسیب جلوگیری نمایید. مهمترین علائم عبارتند از:
درد و سفتی صبحگاهی
یکی از شاخصترین علائم، درد و سفتی در پشت ساق پا و بالای پاشنه است که صبحها با اولین قدمها احساس میشود. این درد معمولاً بعد از چند دقیقه راه رفتن کمتر میشود اما با فعالیت شدید برمیگردد.
درد حین و بعد از ورزش
درد ممکن است در شروع تمرین احساس شود، در میانه ورزش کمتر شود و بعد از اتمام فعالیت دوباره تشدید گردد. این الگوی درد نشاندهنده التهاب فعال تاندون است.
تورم و حساسیت لمسی
ناحیه تاندون ممکن است متورم شود و لمس آن دردناک باشد. گاهی میتوانید ضخیم شدن تاندون را با دست احساس کنید. گرمی موضعی هم ممکن است وجود داشته باشد.
محدودیت در حرکت
انعطافپذیری مچ پا کاهش مییابد و خم کردن پا به سمت بالا (دورسی فلکشن) دردناک میشود. بالا رفتن از پله و دویدن روی سربالایی سختتر میشود.
عوامل ایجاد تاندونیت آشیل در ورزشکاران
درک علل تاندونیت آشیل به پیشگیری کمک میکند. مهمترین عوامل خطر عبارتند از:
- افزایش ناگهانی شدت یا مدت تمرین: وقتی بدون آمادگی کافی، فشار تمرینات را بالا میبرید
- سفتی عضلات ساق پا: عضلات گاستروکنمیوس و سولئوس سفت، فشار بیشتری به تاندون وارد میکنند
- کفش نامناسب: کفشهای فرسوده یا بدون ساپورت مناسب پاشنه
- دویدن روی سطوح سخت یا ناهموار: آسفالت، بتن یا زمینهای شیبدار
- ضعف عضلانی: ضعف در عضلات ساق، ران و لگن
- گرم نکردن کافی: شروع ورزش بدون آمادهسازی عضلات
- مشکلات بیومکانیکی پا: صافی کف پا یا پرونیشن بیش از حد
تشخیص تاندونیت آشیل
تشخیص تاندونیت آشیل معمولاً با معاینه بالینی انجام میشود. پزشک ناحیه درد، تورم و حساسیت را بررسی میکند و دامنه حرکت مچ پا را ارزیابی مینماید.
تستهای تشخیصی
- تست تامپسون: برای بررسی پارگی کامل تاندون
- ارزیابی قدرت پلانتار فلکشن: توانایی ایستادن روی پنجه پا
- بررسی انعطافپذیری: تست دورسی فلکشن مچ پا
تصویربرداری
در موارد مزمن یا زمانی که پاسخ به درمان مناسب نیست، تصویربرداری کمککننده است. سونوگرافی برای بررسی سریع ساختار تاندون و امآرآی برای ارزیابی دقیقتر میزان آسیب و رد کردن پارگی استفاده میشود.
درمان تاندونیت آشیل
درمان تاندونیت آشیل در ورزشکاران یک فرآیند تدریجی است که نیاز به صبر دارد. خبر خوب این است که بیشتر موارد با درمانهای غیرجراحی بهبود مییابند.
درمانهای محافظهکارانه
- استراحت نسبی: کاهش فعالیتهایی که درد ایجاد میکنند، نه توقف کامل ورزش
- یخدرمانی: ۱۵ تا ۲۰ دقیقه چند بار در روز، بهخصوص بعد از فعالیت
- داروهای ضدالتهاب: مصرف کوتاهمدت با تجویز پزشک
- پاشنهبلندکن موقت: کاهش کشش روی تاندون
فیزیوتراپی تخصصی
فیزیوتراپی نقش کلیدی در درمان تاندونیت آشیل دارد. برنامه فیزیوتراپی معمولاً شامل موارد زیر است:
- تمرینات اکسنتریک: تقویت تاندون با حرکات کنترلشده – این روش استاندارد طلایی درمان است
- تمرینات کششی: افزایش انعطافپذیری عضلات ساق پا
- تقویت عضلات ساق و ران: ایجاد حمایت بهتر برای تاندون
- ماساژ عمقی بافت نرم: بهبود جریان خون و کاهش چسبندگی
روشهای نوین درمانی
در موارد مقاوم به درمان یا برای تسریع بهبودی، روشهای پیشرفتهتری وجود دارد:
- شاکویو تراپی (ESWT): امواج صوتی پرانرژی که ترمیم بافت را تحریک میکنند
- تزریق PRP: پلاسمای غنی از پلاکت که روند ترمیم طبیعی را تسریع میکند
- لیزر درمانی: کاهش التهاب و تحریک ترمیم بافتی
جراحی
جراحی معمولاً آخرین گزینه است و برای ۱۰ تا ۲۵ درصد بیمارانی که به درمانهای غیرجراحی پاسخ نمیدهند، توصیه میشود. جراحی میتواند شامل برداشتن بافت آسیبدیده یا ترمیم تاندون باشد.
زمان بهبودی و بازگشت به ورزش
زمان بهبودی تاندونیت آشیل به شدت آسیب و رعایت برنامه درمانی بستگی دارد:
| شدت آسیب | زمان بهبودی | بازگشت به ورزش |
|---|---|---|
| خفیف | ۲ تا ۴ هفته | ۳ تا ۶ هفته |
| متوسط | ۶ تا ۱۲ هفته | ۳ تا ۴ ماه |
| شدید/جراحی | ۳ تا ۶ ماه | ۶ تا ۱۲ ماه |
پیشگیری از تاندونیت آشیل
پیشگیری از آسیب مجدد به اندازه درمان اولیه مهم است. این اصول را رعایت کنید:
- افزایش تدریجی تمرین: هفتهای بیش از ۱۰ درصد شدت یا مسافت را افزایش ندهید
- گرم کردن کامل: حداقل ۱۰ دقیقه گرم کردن قبل از هر تمرین
- کشش منظم ساق پا: روزانه تمرینات کششی انجام دهید
- کفش مناسب: از کفشهای با ساپورت مناسب پاشنه استفاده کنید و کفشهای فرسوده را تعویض نمایید
- تقویت عضلات: تمرینات تقویتی ساق پا را در برنامه داشته باشید
- تنوع سطوح: روی سطوح مختلف بدوید و فقط روی آسفالت تمرین نکنید
- استراحت کافی: به بدن زمان ریکاوری بدهید
سوالات متداول
آیا میتوانم با تاندونیت آشیل ورزش کنم؟
بستگی به شدت آسیب دارد. در موارد خفیف میتوانید با کاهش شدت ادامه دهید، اما اگر درد شدید است یا با فعالیت بدتر میشود، باید استراحت کنید. فعالیتهای بدون فشار روی تاندون مثل شنا یا دوچرخه ثابت میتوانند جایگزین شوند.
تمرینات اکسنتریک چه هستند و چرا موثرند؟
تمرینات اکسنتریک حرکاتی هستند که در آن عضله در حین کشیده شدن، تحت بار قرار میگیرد. مثلاً پایین آمدن کنترلشده از روی لبه پله. این تمرینات باعث تقویت و بازسازی ساختار تاندون میشوند و استاندارد طلایی درمان تاندونیت آشیل هستند.
چه زمانی باید نگران پارگی تاندون باشم؟
اگر درد ناگهانی و شدید در پشت ساق پا احساس کردید، صدای ترق شنیدید، نتوانستید روی پنجه پا بایستید یا تورم سریع ایجاد شد، ممکن است پارگی اتفاق افتاده باشد. این یک اورژانس پزشکی است و باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
آیا تزریق کورتون برای تاندونیت آشیل توصیه میشود؟
به طور کلی خیر. تزریق کورتون در ناحیه تاندون آشیل میتواند ریسک پارگی را افزایش دهد و معمولاً توصیه نمیشود. روشهای دیگر مثل PRP جایگزینهای بهتری هستند.
چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کنید؟
⚠️ هشدار: اگر با این علائم مواجه شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید:
- درد ناگهانی و شدید همراه با صدای ترق یا احساس ضربه
- ناتوانی در ایستادن روی پنجه پا یا راه رفتن طبیعی
- تورم سریع و شدید در ناحیه تاندون
- کبودی گسترده در پشت ساق پا
- درد مداوم که با استراحت بهتر نمیشود
