شکستگی استخوان معمولاً در بازه‌ی ۶ تا ۸ هفته جوش می‌خورد و بهبود پیدا می‌کند. اما گاهی این فرایند بیشتر از حد انتظار طول می‌کشد و استخوان در زمان تعیین‌شده ترمیم نمی‌شود. به این وضعیت «دیرجوش‌خوردن شکستگی» یا تأخیر در التیام استخوان گفته می‌شود که اگر درمان نشود، ممکن است به جوش نخوردن کامل استخوان تبدیل شود و عوارض جدی برای بیمار ایجاد کند.
در کلینیک بهین، با بهره‌گیری از دستگاه‌های پیشرفته‌ی فیزیوتراپی مانند شاک‌ویو تراپی، مگنت تراپی و لیزر پرتوان، درمان دیرجوش‌خوردن شکستگی به‌صورت غیرجراحی و مؤثر انجام می‌شود. در این مقاله با علل، علائم و جدیدترین روش‌های درمان این مشکل آشنا می‌شوید.
دیرجوش‌خوردن شکستگی چیست؟
دیر جوش خوردن شکستگی به وضعیتی گفته می‌شود که بهبودی استخوان شکسته بیشتر از مدت زمان معمول (معمولاً بیش از ۳ تا ۴ ماه) طول بکشد. در حالت طبیعی، بدن بعد از شکستگی یک فرایند ترمیمی را آغاز می‌کند؛ خون اکسیژن، سلول‌ها و فاکتورهای رشد لازم را به محل شکستگی می‌آورد و به‌تدریج بافت استخوانی جدید شکل می‌گیرد. اگر هر یک از مراحل این فرایند مختل شود، التیام استخوان به تأخیر می‌افتد.
تفاوت دیر جوش خوردن با جوش نخوردن استخوان در این است که در دیر جوش خوردن، فرایند ترمیم هنوز ادامه دارد اما کند شده، ولی در جوش نخوردن (که مرحله‌ی بعدی است) فرایند بهبود کاملاً متوقف شده و بدون مداخله‌ی پزشکی، استخوان دیگر جوش نمی‌خورد.
اگر بعد از ۳ ماه از شکستگی، همچنان درد و حساسیت در محل شکستگی دارید و بهبودی احساس نمی‌کنید، حتماً به متخصص ارتوپد مراجعه کنید. تأخیر در تشخیص و درمان می‌تواند عوارض جدی‌تری ایجاد کند.
علل و عوامل خطر دیرجوش‌خوردن شکستگی
عوامل متعددی می‌توانند باعث تأخیر در جوش‌خوردن استخوان شوند. این عوامل به دو دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شوند:
عوامل مربوط به خود شکستگی
- شکستگی‌های خردشده که استخوان به چند قطعه تقسیم شده باشد
- شکستگی‌های باز که پوست آسیب دیده و احتمال عفونت بالا رفته باشد
- فاصله‌ی زیاد بین قطعات شکسته‌ی استخوان
- آسیب به عروق خونی اطراف استخوان و کاهش خون‌رسانی به محل شکستگی
- عفونت در محل شکستگی
- جااندازی نامناسب شکستگی یا بی‌ثباتی قطعات
عوامل مربوط به بیمار
- سیگار کشیدن (یکی از مهم‌ترین عوامل قابل پیشگیری)
- دیابت و بیماری‌های متابولیک
- کمبود کلسیم و ویتامین D
- سن بالا و پوکی استخوان
- تغذیه‌ی نامناسب و کمبود پروتئین
- مصرف برخی داروها مانند ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی و کورتیکواستروئیدها
- مصرف بیش از حد الکل
- بیماری عروق محیطی و فشارخون بالا
علائم و تشخیص دیر جوش خوردن شکستگی
اگر بعد از مدت زمان مورد انتظار برای بهبودی، هنوز علائم زیر را تجربه می‌کنید، احتمال دیر جوش خوردن شکستگی وجود دارد:
- درد مداوم یا درد هنگام فشار دادن محل شکستگی
- تورم و حساسیت در ناحیه‌ی شکسته
- محدودیت حرکت و ناتوانی در استفاده‌ی طبیعی از اندام
- احساس بی‌ثباتی یا حرکت غیرعادی در محل شکستگی
تشخیص دیر جوش خوردن با رادیوگرافی و بررسی بالینی انجام می‌شود. پزشک ممکن است آزمایش خون برای بررسی عفونت، کم‌خونی، سطح کلسیم و ویتامین D و همچنین وضعیت دیابت درخواست کند. در برخی موارد سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی نیز لازم است تا وضعیت دقیق محل شکستگی و میزان خون‌رسانی بررسی شود.
روش‌های درمان دیرجوش‌خوردن شکستگی
درمان دیر جوش خوردن شکستگی به دو دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شود: درمان‌های غیرجراحی (محافظه‌کارانه) و درمان‌های جراحی. در بسیاری از موارد، روش‌های غیرجراحی و فیزیوتراپی می‌توانند روند بهبودی را تسریع کنند و نیاز به جراحی را از بین ببرند.
درمان‌های غیرجراحی
امواج ضربه‌ای پرانرژی به محل شکستگی ارسال می‌شوند و باعث تحریک جریان خون، فعال‌سازی سلول‌های استخوان‌ساز و تسریع فرایند ترمیم می‌شوند. این روش به‌خصوص در شکستگی‌هایی که به جراحی نیاز ندارند بسیار مؤثر است و در کلینیک بهین با دستگاه‌های پیشرفته انجام می‌شود. پیشنهاد مطالعه: درمان فوری کتف درد با شاک ویو تراپی
میدان‌های مغناطیسی با فرکانس و شدت کنترل شده به محل شکستگی اعمال می‌شوند. مگنت تراپی یکی از رایج‌ترین روش‌های غیرجراحی برای درمان دیرجوش‌خوردن و جوش‌نخوردن استخوان است و تأثیرات توانبخشی آن کاملاً شناخته شده و مورد تأیید قرار گرفته است.
نور لیزر با توان بالا به بافت‌های عمقی نفوذ می‌کند، التهاب را کاهش می‌دهد، جریان خون را افزایش می‌دهد و ترمیم بافتی را سرعت می‌بخشد. لیزر پرتوان به‌ویژه در کاهش درد و التهاب محل شکستگی بسیار مؤثر است.
امواج صوتی کم‌شدت با قرار دادن یک دستگاه مخصوص روی پوست بالای محل شکستگی، به مدت حدود ۲۰ دقیقه در روز اعمال می‌شوند. این امواج باعث تحریک تشکیل استخوان جدید و تسریع فرایند جوش‌خوردن می‌شوند.
درمان‌های جراحی
اگر روش‌های محافظه‌کارانه پاسخ ندهند، پزشک ارتوپد از روش‌های جراحی استفاده می‌کند:
- پیوند استخوان: استخوان از نقطه‌ی دیگری از بدن بیمار (معمولاً لگن) برداشته شده و در محل شکستگی قرار می‌گیرد تا ترمیم را تحریک کند
- فیکساتور داخلی: با استفاده از پلاک، پیچ و میله‌های فلزی، قطعات شکسته‌ی استخوان به‌صورت پایدار در کنار هم ثابت می‌شوند
- فیکساتور خارجی: در مواردی که عفونت وجود دارد یا بافت نرم آسیب‌دیده، از قاب فلزی بیرونی برای ثابت‌سازی استخوان استفاده می‌شود
نقش تغذیه در تسریع جوش‌خوردن استخوان
تغذیه‌ی مناسب نقش بسیار مهمی در سرعت ترمیم استخوان دارد. مهم‌ترین مواد مغذی که باید در رژیم غذایی بیمار گنجانده شوند عبارت‌اند از:
| ماده مغذی | منابع غذایی | نقش در ترمیم استخوان |
|---|---|---|
| کلسیم | لبنیات، سبزیجات برگ‌سبز، بادام | ماده‌ی اصلی ساختار استخوان |
| ویتامین D | نور خورشید، ماهی‌های چرب، تخم‌مرغ | جذب کلسیم از روده |
| پروتئین | گوشت، ماهی، حبوبات، لبنیات | ساخت بافت استخوانی جدید |
| ویتامین C | مرکبات، فلفل دلمه‌ای، کیوی | ساخت کلاژن استخوان |
| منیزیم | آجیل، غلات کامل، موز | تنظیم متابولیسم استخوان |
مصرف مکمل‌های کلسیم و ویتامین D بدون نظر پزشک توصیه نمی‌شود. مقدار مناسب این مواد باید بر اساس آزمایش خون و نظر متخصص تعیین شود.
عوارض درمان نکردن دیرجوش‌خوردن شکستگی
اگر دیرجوش‌خوردن شکستگی بدون درمان رها شود، ممکن است عوارض زیر ایجاد شود:
- تبدیل شدن به جوش‌نخوردن کامل استخوان
- آسیب به عروق و اعصاب اطراف استخوان شکسته
- ایجاد عفونت مزمن در محل شکستگی
- بدجوش‌خوردن استخوان و تغییر شکل اندام
سوالات متداول
۱. برای درمان دیرجوش‌خوردن شکستگی چند جلسه شاک‌ویو لازم است؟
تعداد جلسات بسته به محل و شدت شکستگی متفاوت است، اما معمولاً ۳ تا ۶ جلسه با فاصله‌ی یک هفته‌ای توصیه می‌شود. پزشک بعد از هر چند جلسه با رادیوگرافی روند بهبودی را بررسی می‌کند و در صورت نیاز تعداد جلسات را تنظیم می‌کند.
۲. آیا بعد از جااندازی شکستگی با پلاتین هم امکان دیرجوش‌خوردن وجود دارد؟
بله، حتی بعد از جراحی و ثابت‌سازی با پلاک و پیچ هم ممکن است استخوان دیر جوش بخورد. عواملی مثل عفونت محل جراحی، شل شدن پیچ‌ها، سیگار کشیدن و بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند حتی بعد از عمل هم روند ترمیم را مختل کنند.
۳. آیا می‌توان در طول درمان دیرجوش‌خوردن روی اندام شکسته وزن گذاشت؟
میزان وزن‌گذاری کاملاً به نظر پزشک بستگی دارد و برای هر بیمار متفاوت است. در بعضی موارد وزن‌گذاری تدریجی و کنترل‌شده باعث تحریک تشکیل استخوان جدید می‌شود، اما وزن‌گذاری زودهنگام و بی‌موقع می‌تواند وضعیت را بدتر کند.
۴. میزان موفقیت روش‌های غیرجراحی در درمان دیرجوش‌خوردن چقدر است؟
طبق مطالعات بالینی، روش‌هایی مثل شاک‌ویو تراپی و مگنت تراپی در حدود ۷۰ تا ۸۵ درصد موارد دیرجوش‌خوردن شکستگی نتیجه‌ی مثبت داده‌اند. البته این میزان به عوامل زیادی بستگی دارد از جمله سن بیمار، محل شکستگی و رعایت دستورات پزشک.
۵. آیا دیرجوش‌خوردن شکستگی در کودکان هم اتفاق می‌افتد؟
دیرجوش‌خوردن در کودکان بسیار نادرتر از بزرگسالان است، چون قدرت بازسازی استخوان در سنین پایین خیلی بالاتر است. اما در موارد خاص مثل شکستگی‌های شدید، عفونت یا بیماری‌های متابولیک مادرزادی، ممکن است در کودکان هم رخ دهد.
