علت درد زیر زانو سمت چپ و پشت زانوی راست

درد زیر زانو یکی از شایع‌ترین مشکلات ارتوپدی است که می‌تواند در هر سنی و به دلایل مختلف رخ دهد. این درد ممکن است در سمت چپ، راست، جلو یا پشت زانو احساس شود و هر موقعیت می‌تواند نشان‌دهنده علت متفاوتی باشد. زانو به عنوان بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین مفصل بدن، وزن قابل توجهی را تحمل می‌کند و به همین دلیل مستعد آسیب‌دیدگی است.

اگر شما نیز با درد زیر زانو دست و پنجه نرم می‌کنید، این مقاله جامع به شما کمک می‌کند تا علت درد را بشناسید و با روش‌های درمانی مناسب آشنا شوید. در کلینیک بهین متخصصان ارتوپدی آماده کمک به شما برای تشخیص دقیق و درمان مؤثر هستند.

«به عنوان مثال، درد زیر کشکک زانو می‌تواند نشانه‌ای از تاندونیت پاتلار یا همان التهاب تاندونی باشد که کشکک زانو را به استخوان درشت‌نی متصل می‌کند.»

به نقل از: Cleveland Clinic

آناتومی زانو و نقاط حساس آن

برای درک بهتر درد زیر زانو، ابتدا باید با ساختار این مفصل آشنا شویم. زانو از چندین بخش تشکیل شده است: استخوان ران (فمور) که از بالا، استخوان درشت‌نی (تیبیا) که از پایین، و استخوان کشکک (پاتلا) که در جلوی زانو قرار دارد. علاوه بر این، رباط‌ها، تاندون‌ها، منیسک‌ها (غضروف‌های هلالی) و کیسه‌های مایع سینوویال نقش مهمی در حرکت و ثبات زانو دارند. هر یک از این ساختارها می‌تواند منشأ درد باشد. موقعیت دقیق درد (زیر زانو، پشت زانو، داخل یا خارج زانو) به پزشک کمک می‌کند تا علت اصلی را شناسایی کند.

علل شایع درد زیر زانو

-تاندونیت کشکک (زانوی پرشی)

تاندونیت کشکک یکی از شایع‌ترین علل درد زیر زانو است. این عارضه زمانی رخ می‌دهد که تاندون پاتلار (که کشکک را به درشت‌نی متصل می‌کند) در اثر فشار مکرر ملتهب شود. ورزشکارانی که پرش زیادی دارند مانند بسکتبالیست‌ها و والیبالیست‌ها بیشتر در معرض این آسیب هستند. علائم شامل درد در ناحیه زیر کشکک، حساسیت به لمس و تشدید درد هنگام پرش یا پله رفتن است.

-بیماری ازگود اشلاتر

این بیماری یکی از علل اصلی درد زیر زانو در نوجوانان است و معمولاً در سنین ۱۰ تا ۱۵ سالگی رخ می‌دهد. در دوران رشد سریع، تاندون کشکک به برجستگی استخوان درشت‌نی (توبروزیته تیبیا) فشار وارد می‌کند و باعث التهاب و برجستگی دردناک زیر زانو می‌شود. این درد معمولاً با فعالیت بدنی تشدید و با استراحت بهتر می‌شود. خوشبختانه این بیماری با پایان دوران رشد به طور خودبه‌خود بهبود می‌یابد.

-بورسیت زانو

بورسیت التهاب کیسه‌های کوچک پر از مایع (بورسا) است که به کاهش اصطکاک بین بافت‌ها کمک می‌کنند. بورسیت در ناحیه زیر کشکک می‌تواند باعث درد زیر زانو همراه با تورم و گرمی شود. این عارضه در افرادی که زیاد زانو می‌زنند (مانند کاشی‌کارها یا باغبان‌ها) شایع‌تر است.

-سندرم درد پاتلوفمورال (زانوی دونده)

این سندرم به درد در اطراف و زیر کشکک اشاره دارد و در دوندگان بسیار شایع است. علت دقیق مشخص نیست، اما عدم تعادل عضلانی، ضعف عضلات ران و مشکلات آناتومیک مانند کف پای صاف می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند. درد معمولاً هنگام بالا یا پایین رفتن از پله‌ها، نشستن طولانی‌مدت یا چمباتمه زدن تشدید می‌شود. این مشکل در خانم‌ها بیشتر دیده می‌شود.

علل درد پشت زانو

«درد پشت زانو می‌تواند ناشی از آرتریت یا آسیب‌دیدگی باشد. همچنین ممکن است به دلیل سفتی بیش از حد عضلات پا رخ دهد.»

به نقل از: Cleveland Clinic

-کیست بیکر

کیست بیکر یک توده پر از مایع است که در پشت زانو تشکیل می‌شود و یکی از علل شایع درد پشت زانو است. این کیست معمولاً به دنبال آرتریت یا پارگی منیسک ایجاد می‌شود. علائم شامل احساس سنگینی، تورم و درد در پشت زانو است که با خم کردن زانو بدتر می‌شود. گاهی کیست ممکن است پاره شود و باعث درد شدید و تورم در ساق پا شود.

-آسیب عضلات همسترینگ

عضلات همسترینگ در پشت ران قرار دارند و به درشت‌نی متصل می‌شوند. کشیدگی یا پارگی عضله همسترینگ می‌تواند باعث درد در پشت ران و پشت زانو شود. این آسیب در ورزشکارانی که دوی سرعت انجام می‌دهند شایع است.

-آرتریت و آرتروز

آرتروز (ساییدگی مفصل) یکی از علل شایع درد زانو در افراد بالای ۵۰ سال است. در این بیماری، غضروف محافظ مفصل به تدریج تحلیل می‌رود و استخوان‌ها به هم ساییده می‌شوند. علائم شامل درد، سفتی صبحگاهی، صدای قرچ‌قرچ و تورم است. آرتریت روماتوئید نیز می‌تواند زانو را درگیر کند.

تفاوت درد زیر زانو سمت چپ و راست

بسیاری از افراد می‌پرسند آیا تفاوتی بین درد زیر زانو سمت چپ و درد زیر زانو سمت راست وجود دارد؟ از نظر پزشکی، علل درد در هر دو پا یکسان است. اما برخی عوامل می‌توانند باعث شوند یک پا بیشتر درگیر شود:

1. غالب بودن یک پا: پای غالب (پایی که بیشتر استفاده می‌شود) معمولاً فشار بیشتری تحمل می‌کند.
2. آسیب‌های قبلی: زانویی که قبلاً آسیب دیده مستعد دردهای مکرر است.
3. عدم تقارن بدن: اختلاف طول پاها یا مشکلات ستون فقرات می‌تواند فشار بیشتری به یک زانو وارد کند.
4. نوع فعالیت ورزشی: در برخی ورزش‌ها یک پا بیشتر درگیر می‌شود.
5. مشکلات لگن: ناهنجاری‌های لگن می‌توانند باعث درد ارجاعی به یک زانو شوند.

درد زیر زانو در شرایط مختلف

۱-درد زیر زانو هنگام پله رفتن

اگر درد زیر زانو هنگام بالا یا پایین رفتن از پله‌ها تشدید می‌شود، احتمالاً مشکل از کشکک یا تاندون پاتلار است. هنگام پله رفتن، فشار روی کشکک چند برابر می‌شود و اگر مشکلی در این ناحیه وجود داشته باشد، درد آشکار می‌شود. سندرم درد پاتلوفمورال و تاندونیت کشکک معمولاً با این علامت همراه هستند.

۲-درد زیر زانو هنگام نشستن طولانی

به این علامت «زانوی سینما دوستان» گفته می‌شود. درد زیر زانو پس از نشستن طولانی معمولاً نشانه سندرم درد پاتلوفمورال است. هنگام نشستن با زانوی خم، کشکک تحت فشار قرار می‌گیرد و پس از بلند شدن، درد احساس می‌شود.

۳-درد زیر زانو در شب

درد زیر زانو در شب می‌تواند نشانه‌های مختلفی داشته باشد. التهاب‌ها معمولاً در شب بدتر می‌شوند زیرا بدن در حالت استراحت است و جریان خون کاهش می‌یابد. آرتریت، بورسیت و حتی مشکلات عصبی می‌توانند باعث درد شبانه شوند. اگر درد شبانه مداوم است، حتماً به پزشک مراجعه کنید.

۴-درد زیر زانو هنگام ورزش

درد زیر زانو هنگام دویدن یا ورزش معمولاً نشان‌دهنده استفاده بیش از حد یا تکنیک نادرست است. سندرم نوار ایلیوتیبیال در دوندگان شایع است و باعث درد در بیرون زانو می‌شود. تاندونیت کشکک در ورزشکاران پرشی دیده می‌شود. اگر دچار آسیب‌های ورزشی شدید، استراحت و درمان به موقع ضروری است.

علائم هشدار: چه زمانی به اورژانس مراجعه کنیم؟

اگر هر یک از علائم زیر را تجربه کردید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید:

1. شکل غیرعادی زانو یا بدشکلی واضح استخوان
2. ناتوانی کامل در تحمل وزن یا راه رفتن
3. درد بسیار شدید و ناگهانی
4. تورم سریع همراه با قرمزی و گرمای شدید
5. بی‌حسی یا گزگز در پا
6. شنیدن صدای ترکیدن یا شکستن هنگام آسیب
7. تب همراه با تورم زانو (نشانه عفونت)
8. قفل شدن زانو و ناتوانی در حرکت آن

روش‌های تشخیص درد زیر زانو

برای تشخیص علت درد زیر زانو، پزشک از ترکیبی از روش‌ها استفاده می‌کند:

-معاینه بالینی:

پزشک زانو را از نظر تورم، قرمزی، گرمی و حساسیت به لمس بررسی می‌کند. دامنه حرکتی، ثبات رباط‌ها و قدرت عضلانی ارزیابی می‌شود. محل دقیق درد و حرکاتی که آن را تشدید می‌کنند اطلاعات مهمی برای تشخیص فراهم می‌آورند.

-تصویربرداری:

• رادیوگرافی (اشعه ایکس): برای بررسی شکستگی و آرتروز
• ام‌آر‌آی: برای بررسی آسیب‌های بافت نرم مانند پارگی منیسک و رباط
• سونوگرافی: برای بررسی التهاب تاندون و کیست بیکر
• سی‌تی اسکن: برای بررسی دقیق‌تر استخوان‌ها در موارد خاص

درمان درد زیر زانو

درمان درد زیر زانو به علت زمینه‌ای، شدت درد و شرایط بیمار بستگی دارد. در اکثر موارد، درمان‌های غیرجراحی مؤثر هستند.

۱-درمان خانگی و اقدامات اولیه

برای درد زیر زانو خفیف تا متوسط، اقدامات اولیه معروف به پروتکل RICE بسیار مؤثر است:

-استراحت (Rest):

به زانوی آسیب‌دیده استراحت دهید. این به معنای بی‌حرکت ماندن کامل نیست، بلکه باید از فعالیت‌هایی که درد را تشدید می‌کنند مانند دویدن، پرش یا بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید. چند روز استراحت به بافت‌های آسیب‌دیده فرصت بهبود می‌دهد. در این مدت می‌توانید از شنا یا دوچرخه ثابت به جای دویدن استفاده کنید.

-یخ‌گذاری (Ice):

در ۴۸ ساعت اول پس از آسیب یا تشدید درد، کمپرس یخ بسیار مؤثر است. کیسه یخ را در حوله بپیچید و هر ۳ تا ۴ ساعت به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی زانو قرار دهید. هرگز یخ را مستقیماً روی پوست نگذارید زیرا می‌تواند باعث سوختگی سرمایی شود. یخ به کاهش تورم و بی‌حس کردن درد کمک می‌کند.

-فشار (Compression):

استفاده از باند کشی یا زانوبند به کاهش تورم و ایجاد حس ثبات کمک می‌کند. باند را خیلی سفت نبندید زیرا می‌تواند جریان خون را مختل کند. اگر احساس بی‌حسی، سردی یا تغییر رنگ انگشتان پا کردید، باند را شل کنید.

-بالا نگه داشتن (Elevation):

هنگام استراحت، زانو را بالاتر از سطح قلب قرار دهید. می‌توانید چند بالش زیر پا بگذارید. این کار به تخلیه مایعات اضافی و کاهش تورم کمک می‌کند.

۲-دارودرمانی

داروها می‌توانند به کنترل درد و التهاب کمک کنند:

-داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی:

داروهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن هم درد را کاهش می‌دهند و هم التهاب را کنترل می‌کنند. این داروها به صورت خوراکی یا ژل موضعی در دسترس هستند. مصرف طولانی‌مدت این داروها می‌تواند عوارضی مانند مشکلات گوارشی داشته باشد، بنابراین حتماً با مشورت پزشک مصرف کنید.

-مسکن‌های ساده:

استامینوفن برای کاهش درد مؤثر است اما خاصیت ضدالتهابی ندارد. برای دردهای خفیف گزینه مناسبی است.

-کرم‌ها و پمادهای موضعی:

کرم‌های حاوی منتول، کپسایسین یا داروهای ضدالتهابی می‌توانند به صورت موضعی روی زانو استفاده شوند و کمک‌کننده باشند.

۳-فیزیوتراپی و توانبخشی

فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین روش‌های درمان درد زیر زانو است. فیزیوتراپیست برنامه‌ای شامل موارد زیر برای شما طراحی می‌کند:

-تمرینات تقویتی:

تقویت عضلات چهارسر ران (جلوی ران)، همسترینگ (پشت ران) و عضلات سرینی فشار روی زانو را کاهش می‌دهد. عضلات قوی مانند ضربه‌گیر عمل می‌کنند و از مفصل محافظت می‌کنند.

-تمرینات کششی:

سفتی عضلات می‌تواند فشار بیشتری به زانو وارد کند. کشش عضلات ران، همسترینگ و ساق پا به بهبود انعطاف‌پذیری و کاهش درد کمک می‌کند.

-روش‌های فیزیکی:

لیزر درمانی، اولتراسوند، الکتروتراپی و ماساژ تخصصی می‌توانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند.

۴-تزریقات درمانی

در برخی موارد، پزشک ممکن است تزریق به مفصل را توصیه کند:

-تزریق کورتیکواستروئید:

این تزریق التهاب را به سرعت کاهش می‌دهد و برای موارد آرتریت یا بورسیت شدید مؤثر است. اثر آن موقتی است (چند هفته تا چند ماه) و نباید بیش از ۳ تا ۴ بار در سال تکرار شود.

-تزریق هیالورونیک اسید:

این ماده ژل مانند به روان‌کاری مفصل کمک می‌کند و برای آرتروز خفیف تا متوسط استفاده می‌شود. اثر آن می‌تواند تا ۶ ماه یا بیشتر ادامه داشته باشد.

-تزریق پی‌آر‌پی:

پلاسمای غنی از پلاکت از خون خود بیمار تهیه و به مفصل تزریق می‌شود. این روش می‌تواند به ترمیم بافت آسیب‌دیده کمک کند.

۵-جراحی

در موارد شدید که درمان‌های غیرجراحی مؤثر نبوده‌اند، ممکن است جراحی ارتوپدی لازم باشد:

-آرتروسکوپی:

جراحی با کمترین تهاجم که از طریق برش‌های کوچک انجام می‌شود. برای ترمیم یا برداشتن منیسک پاره، برداشتن بافت‌های التهابی و شستشوی مفصل استفاده می‌شود.

-بازسازی رباط:

برای پارگی کامل رباط صلیبی قدامی یا خلفی، جراحی بازسازی با استفاده از پیوند بافتی انجام می‌شود.

-تعویض مفصل:

در آرتروز شدید که مفصل کاملاً تخریب شده، تعویض جزئی یا کامل مفصل زانو گزینه نهایی است.

پیشگیری از درد زیر زانو

با رعایت نکات زیر می‌توانید از درد زیر زانو پیشگیری کنید:

1. گرم کردن قبل از ورزش: همیشه قبل از فعالیت بدنی، ۵ تا ۱۰ دقیقه گرم کردن انجام دهید
2. تقویت عضلات: عضلات ران و سرینی را تقویت کنید تا از زانو محافظت کنند
3. کفش مناسب: کفش ورزشی استاندارد با کفی مناسب بپوشید
4. کنترل وزن: هر کیلوگرم اضافه وزن، ۴ کیلوگرم فشار بیشتر به زانو وارد می‌کند
5. افزایش تدریجی شدت تمرین: شدت ورزش را ناگهانی افزایش ندهید
6. توجه به درد: اگر هنگام ورزش درد احساس کردید، فوراً متوقف شوید
7. استفاده از زانوبند: در فعالیت‌های پرفشار از زانوبند محافظ استفاده کنید
8. تنوع در ورزش: از تمرین‌های متنوع استفاده کنید تا یک ناحیه بیش از حد تحت فشار نباشد

جدول مقایسه علل شایع درد زیر زانو

علت	محل درد	سن شایع	ویژگی خاص
تاندونیت کشکک	زیر کشکک	ورزشکاران جوان	تشدید با پرش
ازگود اشلاتر	برجستگی زیر زانو	۱۰-۱۵ سال	توده دردناک
بورسیت	جلو یا زیر زانو	همه سنین	زانو زدن مکرر
سندرم پاتلوفمورال	اطراف کشکک	جوانان و میانسالان	درد هنگام پله رفتن
کیست بیکر	پشت زانو	بالای ۴۰ سال	توده پر از مایع
آرتروز	کل مفصل	بالای ۵۰ سال	سفتی صبحگاهی

سوالات متداول درباره درد زیر زانو

۱-آیا درد زیر زانو خطرناک است؟

در بیشتر موارد، درد زیر زانو خطرناک نیست و با درمان‌های ساده بهبود می‌یابد. اما اگر درد شدید باشد، با تورم زیاد یا ناتوانی در راه رفتن همراه باشد، یا پس از دو هفته بهتر نشود، باید به پزشک مراجعه کنید.

۲-چه مدت طول می‌کشد درد زیر زانو خوب شود؟

زمان بهبودی به علت درد بستگی دارد. التهاب‌های خفیف ممکن است ظرف چند روز تا یک هفته بهبود یابند. مشکلات مزمن‌تر مانند تاندونیت ممکن است ۴ تا ۶ هفته یا بیشتر طول بکشد. پارگی رباط یا منیسک که نیاز به جراحی دارد، ممکن است چندین ماه زمان نقاهت داشته باشد.

۳-آیا ورزش کردن با درد زیر زانو مجاز است؟

در دوره حاد درد، باید از فعالیت‌های سنگین خودداری کنید. اما استراحت کامل توصیه نمی‌شود زیرا می‌تواند به سفتی و ضعف عضلانی منجر شود. ورزش‌های کم‌فشار مانند شنا و دوچرخه ثابت معمولاً بی‌خطر هستند. پس از بهبود، تمرینات تقویتی برای پیشگیری از عود ضروری است.

۴-به کدام پزشک باید مراجعه کنم؟

متخصص ارتوپدی بهترین گزینه برای بررسی درد زیر زانو است. در کلینیک بهین تیم تخصصی ارتوپدی آماده ارزیابی و درمان مشکلات زانوی شما هستند.

۵-آیا کمپرس گرم برای درد زانو مفید است؟

در ۴۸ ساعت اول پس از آسیب، کمپرس سرد توصیه می‌شود. پس از آن، کمپرس گرم می‌تواند به شل شدن عضلات و افزایش جریان خون کمک کند. در موارد التهاب حاد، گرما ممکن است وضعیت را بدتر کند، بنابراین بهتر است با پزشک مشورت کنید.

نتیجه‌گیری:

درد زیر زانو می‌تواند علل مختلفی داشته باشد و محل دقیق درد (سمت چپ، راست، جلو یا پشت زانو) اطلاعات مهمی برای تشخیص فراهم می‌کند. بیشتر موارد با درمان‌های غیرجراحی مانند استراحت، فیزیوتراپی و دارو بهبود می‌یابند. نکته کلیدی این است که درد را نادیده نگیرید؛ تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند از آسیب‌های دائمی جلوگیری کند. اگر درد مداوم، تورم یا محدودیت حرکتی دارید، به متخصص ارتوپدی مراجعه کنید.