بیماری آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی مزمن و پیشرونده است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافتهای سالم مفاصل حمله میکند. این بیماری که با نام روماتیسم مفصلی نیز شناخته میشود، میتواند علاوه بر مفاصل، اندامهای حیاتی دیگر بدن مانند قلب، ریه و چشم را نیز درگیر کند.
اگر با علائمی مانند درد زانو، ورم مچ پا یا سفتی صبحگاهی مفاصل مواجه هستید، مهم است که زودتر به پزشک مراجعه کنید. تشخیص و درمان بهموقع بیماری آرتریت روماتوئید میتواند از آسیبهای جدی و دائمی به مفاصل جلوگیری کند.
«آرتریت روماتوئید درماننشده منجر به آسیب شدید مفصلی میشود و در واقع امید به زندگی را کاهش میدهد.»
به نقل از: Mayo Clinic
بیماری آرتریت روماتوئید چیست؟
بیماری آرتریت روماتوئید یک اختلال التهابی مزمن است که عمدتاً مفاصل را درگیر میکند. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به سینوویوم (پوشش داخلی مفاصل) حمله میکند و باعث التهاب، تورم و درد میشود. برخلاف آرتروز که ناشی از ساییدگی غضروف است، آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است.
یکی از ویژگیهای متمایزکننده بیماری آرتریت روماتوئید این است که معمولاً مفاصل یکسانی را در هر دو طرف بدن درگیر میکند. به عنوان مثال، اگر مفصل دست راست درگیر شود، احتمالاً مفصل دست چپ نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. این الگوی متقارن به پزشکان کمک میکند تا این بیماری را از سایر انواع آرتریت تشخیص دهند.
علائم بیماری آرتریت روماتوئید
علائم مفصلی
- درد و حساسیت مفاصل: درد معمولاً در مفاصل کوچک دست و پا شروع میشود.
- تورم مفاصل: تورم ممکن است در چندین مفصل به طور همزمان ایجاد شود.
- سفتی صبحگاهی: سفتی مفاصل که بیش از یک ساعت پس از بیدار شدن ادامه دارد.
- قرمزی و گرمی: مفاصل ملتهب ممکن است قرمز و گرم باشند.
- کاهش دامنه حرکتی: محدودیت در حرکت مفاصل درگیر
- تغییر شکل مفاصل: در مراحل پیشرفته، انگشتان ممکن است کج شوند.
علائم عمومی بدن
- خستگی مداوم و احساس ضعف عمومی
- تب خفیف
- کاهش اشتها و وزن
- ندولهای روماتوئید (تودههای زیرپوستی)
- خشکی چشم و دهان
علل و عوامل خطر بیماری آرتریت روماتوئید
علت دقیق بیماری آرتریت روماتوئید هنوز مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند:
- سابقه خانوادگی: داشتن بستگان درجه یک مبتلا، خطر را افزایش میدهد.
- جنسیت: زنان ۲ تا ۳ برابر بیشتر از مردان مبتلا میشوند.
- سن: شایعترین سن شروع بین ۴۰ تا ۶۰ سالگی است.
- سیگار: استعمال دخانیات خطر ابتلا را به شدت افزایش میدهد.
- چاقی: اضافه وزن خطر ابتلا و شدت بیماری را افزایش میدهد.
- عوامل محیطی: قرار گرفتن در معرض آزبست، سیلیس و برخی عفونتها
- تغییرات هورمونی: بارداری، زایمان و یائسگی میتوانند بر بیماری تأثیر بگذارند.
آیا بیماری آرتریت روماتوئید خطرناک است؟
بله، اگر درمان نشود یا به درستی کنترل نشود، بیماری آرتریت روماتوئید میتواند بسیار خطرناک باشد. این بیماری نه تنها مفاصل را تخریب میکند، بلکه میتواند عوارض جدی در سایر اندامهای بدن ایجاد کند.
«التهاب کنترلنشده به غضروف آسیب میزند که معمولاً به عنوان ضربهگیر در مفاصل عمل میکند. با گذشت زمان، این میتواند مفاصل شما را تغییر شکل دهد. در نهایت، استخوان نیز فرسایش مییابد.»
به نقل از: Cleveland Clinic
عوارض مفصلی
- تخریب دائمی غضروف و استخوان
- تغییر شکل و ناهنجاری مفاصل
- از دست دادن عملکرد مفصل
- ناتوانی در انجام فعالیتهای روزمره
عوارض سیستمیک (کل بدن)
- مشکلات قلبی: افزایش خطر حمله قلبی، سکته مغزی و التهاب غشای قلب
- بیماری ریوی: التهاب و فیبروز ریه، تنگی نفس پیشرونده
- پوکی استخوان: افزایش خطر شکستگی استخوان به دلیل بیماری و داروها
- مشکلات چشمی: خشکی چشم، التهاب و تاری دید
- واسکولیت روماتوئید: التهاب عروق خونی که میتواند پوست و اعصاب را تحت تأثیر قرار دهد.
- سندرم تونل کارپال: فشار بر عصب مچ دست و بیحسی انگشتان
- افزایش خطر عفونت: به دلیل اختلال سیستم ایمنی و داروهای سرکوبکننده ایمنی
- لنفوم: افزایش خفیف خطر ابتلا به برخی سرطانهای خون
نکته مهم: طبق مطالعات، بیماری آرتریت روماتوئید میتواند امید به زندگی را ۳ تا ۷ سال کاهش دهد. پس از ۱۲ سال ابتلا، بیش از ۸۰ درصد بیماران تا حدی دچار ناتوانی میشوند.
روشهای تشخیص بیماری آرتریت روماتوئید
تشخیص زودهنگام بیماری آرتریت روماتوئید بسیار مهم است. پزشک از ترکیبی از روشها استفاده میکند:
-معاینه بالینی
- بررسی تورم، قرمزی و گرمی مفاصل
- ارزیابی دامنه حرکتی و قدرت عضلانی
- بررسی الگوی متقارن درگیری مفاصل
-آزمایشهای خون
- فاکتور روماتوئید: در ۶۰ تا ۸۰ درصد بیماران مثبت است
- آنتیبادی ضد پپتید سیترولینه: اختصاصیتر از فاکتور روماتوئید
- سرعت رسوب گلبولی: نشاندهنده میزان التهاب در بدن
- پروتئین واکنشی سی: شاخص دیگر التهاب
-تصویربرداری
- رادیوگرافی: نشاندهنده فرسایش استخوان و تنگی فضای مفصلی
- امآرآی: تشخیص التهاب زودرس قبل از آسیب استخوانی
- سونوگرافی: ارزیابی التهاب سینوویوم و مایع مفصلی
درمان بیماری آرتریت روماتوئید
هیچ درمان قطعی برای بیماری آرتریت روماتوئید وجود ندارد، اما با درمان مناسب میتوان بیماری را کنترل کرد و از پیشرفت آن جلوگیری نمود.
۱-دارودرمانی
- داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی: کاهش درد و التهاب (مانند ایبوپروفن و ناپروکسن)
- کورتیکواستروئیدها: کاهش سریع التهاب در دورههای حاد (مانند پردنیزولون)
- داروهای ضدروماتیسمی تعدیلکننده بیماری: کند کردن پیشرفت بیماری (مانند متوترکسات و هیدروکسیکلروکین)
- داروهای بیولوژیک: هدف قرار دادن بخشهای خاص سیستم ایمنی (مانند آدالیموماب و اتانرسپت)
۲-فیزیوتراپی و توانبخشی
فیزیوتراپی نقش مهمی در حفظ انعطافپذیری و قدرت مفاصل دارد. تمرینات ورزشی ملایم، استفاده از وسایل کمکی و آموزش محافظت از مفاصل میتواند به بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
۳-جراحی
در موارد شدید که مفاصل به شدت آسیب دیده باشند، ممکن است جراحی ارتوپدی لازم باشد. این جراحیها شامل سینوویکتومی (برداشتن بافت ملتهب)، ترمیم تاندون، فیوژن مفصل یا تعویض کامل مفصل است.
۴-تغییرات سبک زندگی برای مدیریت بیماری
- ترک سیگار: سیگار بیماری را بدتر میکند و اثربخشی داروها را کاهش میدهد.
- تغذیه ضدالتهابی: مصرف ماهی، میوه، سبزیجات، آجیل و روغن زیتون
- ورزش منظم: شنا، پیادهروی و یوگا برای حفظ انعطاف مفاصل
- کنترل وزن: کاهش فشار بر مفاصل وزنتحملکننده
- مدیریت استرس: استرس میتواند شعلهور شدن بیماری را تحریک کند.
- استراحت کافی: خواب کافی برای بازسازی بافتها ضروری است.
- محافظت از مفاصل: استفاده از وسایل کمکی و اجتناب از فشار بیش از حد
تفاوت آرتریت روماتوئید با آرتروز
| معیار | آرتریت روماتوئید | آرتروز |
| نوع بیماری | خودایمنی | ساییدگی |
| الگوی درگیری | متقارن (دو طرفه) | یکطرفه یا نامتقارن |
| سفتی صبحگاهی | بیش از ۱ ساعت | کمتر از ۳۰ دقیقه |
| سن شروع | ۳۰-۶۰ سالگی | بالای ۵۰ سالگی |
| علائم سیستمیک | خستگی، تب، کاهش وزن | معمولاً ندارد |
| درمان | سرکوب سیستم ایمنی | کنترل درد و فیزیوتراپی |
سوالات متداول درباره بیماری آرتریت روماتوئید
۱-آیا ورزش برای بیماران آرتریت روماتوئید مفید است؟
بله، ورزش ملایم و منظم برای حفظ انعطافپذیری و قدرت مفاصل ضروری است. شنا، پیادهروی و یوگا از بهترین گزینهها هستند. البته باید از فعالیتهای سنگین و پرفشار پرهیز کرد. اگر دچار آسیبهای ورزشی شدید، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
۲-آیا بارداری برای زنان مبتلا خطرناک است؟
بارداری در زنان مبتلا به بیماری آرتریت روماتوئید با برنامهریزی و نظارت پزشک امکانپذیر است. برخی داروها باید قبل از بارداری قطع شوند. جالب است که در بسیاری از زنان، علائم بیماری در دوران بارداری بهبود مییابد.
۳-چه غذاهایی برای آرتریت روماتوئید مفید است؟
رژیم غذایی مدیترانهای با ماهیهای چرب (سالمون، ساردین)، روغن زیتون، میوهها، سبزیجات و آجیل میتواند به کاهش التهاب کمک کند. از غذاهای فرآوریشده، قند، گوشت قرمز و الکل باید پرهیز کرد.
کلینیک ارتوپدی بهین
کلینیک ارتوپدی بهین با تیم تخصصی پزشکان مجرب در زمینه تشخیص و درمان بیماریهای مفصلی، آماده ارائه خدمات به بیماران عزیز است. اگر علائم بیماری آرتریت روماتوئید یا سایر مشکلات مفصلی را تجربه میکنید، برای مشاوره و معاینه تماس بگیرید.
